Havalandırma Kanalı Montajı Nasıl Yapılır? Askı, Flanş ve Sızdırmazlık

Havalandırma kanalı montajı, atölyede ölçüye göre kesilip bükülmüş galvaniz parçaların sahada askıya alınması, birbirine bağlanması, sızdırmaz hâle getirilmesi ve fan, damper, susturucu ve menfez gibi elemanlara bağlanmasıdır. Montajda yapılan hata nadiren o gün görünür. Kaçak, ses ve menfezlerden beklenen havanın gelmemesi, tesisat çalıştırıldığında ortaya çıkar ve asma tavan kapandıktan sonra düzeltmek pahalıdır. Bu yazıda dikdörtgen kesitli galvaniz kanal ve spiral kanal montajını iş sırasıyla anlatıyoruz. Kanal tipleri ve sac kalınlıkları imalat tarafını ilgilendirdiği için hava kanalı imalatı sayfasında ele alınıyor.

Montajdan önce: koordinasyon ve kot

Kanal, asma tavan içinde en büyük kesitli tesisattır; bu yüzden çakışmalarda en çok yer değiştirmek zorunda kalan da odur. Montaja başlamadan:

• Kanal güzergâhı; sprinkler boruları, kablo tavaları, pis su ve yağmur suyu hatları ve aydınlatma ile aynı paftada üst üste konur. Çakışmalar montajdan önce çözülür.
• Kanal alt kotu, asma tavan kotuna göre belirlenir; altında menfez plenum kutusu ve tavan karkası için yer kalmalıdır.
• Kolon, kiriş ve perde duvar geçişleri işaretlenir. Kirişten geçiş gerekiyorsa delik yeri statik projeciye sorulmadan açılmaz.
• Damper, yangın damperi ve temizlik kapaklarının önünde servis için erişim boşluğu bırakılır; asma tavanda bu noktalara müdahale kapağı planlanır.

Malzeme kabulü ve depolama

Sahaya gelen kanal parçaları paftadaki parça listesiyle karşılaştırılır. Sac kalınlığı kumpasla, galvaniz kaplamanın bütünlüğü gözle kontrol edilir; ezilmiş köşe, açılmış kilit dikişi ve kırık flanş köşesi olan parça montaja alınmaz. Kanallar zemin nemine ve beton tozuna karşı takoz üzerinde, ağızları kapatılarak depolanır. Ağzı açık bekleyen kanal, işletmeye alındığında içindeki şantiye tozunu ilk gün menfezlerden üfler.

Askı sistemi

Dikdörtgen kanallar genellikle tavana dübelle tespit edilen dişli çubuklara asılan profil ya da köşebent traverslere oturtulur; yuvarlak kanallarda kelepçeli askı kullanılır. Kurallar:

• Dübel, tavanın malzemesine göre seçilir. Betonarme döşemede çelik dübel kullanılır; asmolen ya da gazbeton tavanda dübel tipi ayrıca değerlendirilir.
• Askı aralığı kanalın kesitine ve ağırlığına göre belirlenir; çoğu şartnamede dikdörtgen kanalda 3 metreyi geçmez.
• Dirsek, branşman ve kesit değişimlerinin yakınına ayrıca askı konur.
• Damper, susturucu, batarya ve kanal tipi fan gibi ağır elemanlar kendi askılarıyla taşınır; kanal bu elemanların yükünü taşımaz.
• Askılar asma tavan karkasına, sprinkler borusuna ya da başka tesisatın askısına bağlanmaz.
• Fanın hemen önü ve arkasındaki kanallarda titreşimi yapıya iletmemek için gerekirse titreşim sönümleyici askı kullanılır.

Birleşimler

Dikdörtgen kanal: flanşlı birleşim

Dikdörtgen kanallar çoğunlukla kanal ucuna haddelenmiş ya da geçme profil flanşlarla birleştirilir. Köşelere köşe parçası takılır, iki flanş arasına conta konur, köşeler cıvatayla, kenarlar kıskaç (klips) ile sıkılır. Köşe parçalarının çevresi ve kilit dikişlerinin uçları mastikle kapatılır; kaçağın büyük bölümü bu noktalardan çıkar. Büyük kesitli kanallarda kıskaç aralığı sık tutulur, aksi hâlde flanş kenarı basınç altında açılır.

Yuvarlak (spiral) kanal

Spiral kanallar nipel ya da manşonla birbirine geçirilir. Lastik contalı ek parçalarında sızdırmazlığı conta sağlar; contasız eklerde birleşim yüzeyine mastik sürülür ve ek yeri en az üç noktadan perçin ya da sac vidasıyla sabitlenir. Vida ucunun kanal içine uzun girmesi, ileride temizlik fırçasının takılacağı bir nokta oluşturur. Spiral kanalın özellikleri spiral kanal nedir yazısında.

Akışı bozmayan parça yerleşimi

• Keskin dönüşlü dikdörtgen dirseklerde yönlendirici kanat kullanılır.
• Kesit değişimleri ani yapılmaz; redüksiyon parçasıyla kademeli geçilir.
• Fan çıkışından hemen sonra dirsek konmaz; mümkünse fan çıkışında düz kanal bırakılır.
• Branşman ayrımları hava yönüne açılı ya da yuvarlatılmış yapılır, debi ayar damperi branşmanın başına konur.

Sızdırmazlık sınıfı ve testi

Kanal sızdırmazlığı EN 1507 (dikdörtgen) ve EN 12237 (yuvarlak) standartlarında sınıflandırılır. İzin verilen kaçak, test basıncına bağlı olarak aşağıdaki gibidir (f: kanal yüzeyinin her metrekaresi için l/s, p: test basıncı, Pa):

Test, kanal bölüm bölüm körlenerek bir test fanı ve debi ölçer ile yapılır; ölçülen kaçak, test edilen bölümün yüzey alanına bölünerek sınıf sınırıyla karşılaştırılır. Test mastik kuruduktan sonra ve izolasyondan önce yapılır; izole edilmiş kanalda kaçağın yerini bulmak çok zordur. Kanal izolasyonunun nasıl yapıldığı havalandırma kanalı izolasyonu nasıl yapılır yazısında.

Aksesuar ve uç bağlantıları

• Debi ayar damperi: kolu dışarıda ve erişilebilir kalacak şekilde, branşman başına konur.
• Yangın damperi: yangın bölmesi duvarı ya da döşemesi içinde, üreticinin montaj detayına göre konur; boşluk yangına dayanıklı malzemeyle doldurulur ve önüne erişim kapağı bırakılır. Ayrıntı yangın damperi nedir yazısında ve yangın damperi sayfasında.
• Susturucu: fana yakın, kendi askısıyla; susturucu ile fan arasındaki kanal ses köprüsü oluşturmayacak şekilde. Bkz. havalandırma susturucusu.
• Esnek bağlantı: fanın giriş ve çıkışında titreşimin kanala geçmemesi için brezent bağlantı; montajda gergin değil hafif bol bırakılır.
• Esnek (flex) kanal: yalnız menfeze son bağlantıda, kısa ve gergin; ezilmeden ve askıyla desteklenerek.
• Menfez ve plenum kutusu: plenum kutusu kanala sızdırmaz bağlanır, menfez tavan karkasına değil plenuma tespit edilir. Bkz. menfez nasıl takılır.
• Temizlik kapakları: EN 12097'nin öngördüğü şekilde, kanal içine temizlik ekipmanıyla ulaşılabilecek aralıklarla ve damper, batarya gibi elemanların yakınına konur.

Sahadan örnekler

Bir okul binasının bodrum katında tavana askılanmış galvaniz dikdörtgen kanal hattı, dirsek ve geçiş parçaları ve kolon aksları boyunca ilerleyen ana kanal ile branşmanlar İrfan Okulları havalandırma sayfasında görülebilir. Geniş bir plaza katında makaslı platform üzerinden tavana kanal askı ve bağlantı montajı plaza katı kanal montajı, bir fitness salonunda tavana askılanan spiral kanal hattı ve zemine dizilmiş spiral dirsekler fitness salonu spiral kanal sistemi, endüstriyel bir alanda kanal montajı endüstriyel kanal montajı sayfalarında.

Teslim kontrol listesi

• Kanal güzergâhı ve kotları son durum paftasına işlendi.
• Sızdırmazlık testi istenen sınıfta geçti, test kaydı alındı.
• Bütün askılar dişli çubuk somunlarıyla kilitlendi, ağır elemanların ayrı askıları var.
• Damper kolları ve yangın damperi erişim kapakları ulaşılabilir durumda; damper konumları işaretlendi.
• Kanal içi şantiye tozundan temizlendi, ağızlar işletmeye kadar kapalı tutuldu.
• İzolasyon test sonrası yapıldı, ek yerleri bantlandı.
• Menfez debileri ölçülüp ayarlandı (balans).

Sahada en sık geri dönülen hatalar

• Test yapılmadan izolasyon yapılması; kaçağın sonradan bulunamaması.
• Flanş köşelerinde mastik unutulması.
• Damperin asma tavan kapandıktan sonra erişilemez kalması.
• Uzun ve sarkık esnek kanalla menfez bağlanması, uzak menfezlere hava gitmemesi.
• Fan çıkışına doğrudan dirsek konması ve fanın katalog debisini verememesi.
• Kanal ağzının şantiye boyunca açık bırakılması.

Metraj, fiyat ve hesap

Kanal kesitini debiye ve hıza göre seçmek için hava kanalı hesabı, parça listesinden sac alanını ve izolasyon metrajını çıkarmak için kanal metraj hesabı aracını kullanabilirsiniz. Metrekare ve sac kalınlığına göre maliyet kalemleri havalandırma kanalı fiyatları sayfasında. Kanalın sistem içindeki yeri havalandırma kanalı nedir, fan ve santral dahil tesisatın tamamının montajı havalandırma montajı nasıl yapılır yazısında. İstanbul ve Kocaeli'deki projeler için İstanbul ve Kocaeli bölge sayfalarına, keşif talebi için iletişim sayfasına bakabilirsiniz.