Hava Kanalı İmalatı

Fan ne kadar güçlü seçilirse seçilsin, havayı mahale taşıyan kanal ağı dar, sızdıran ya da gereksiz dirsekli ise debi menfeze ulaşmaz, gürültü artar ve enerji boşa gider. Hava kanalı imalatı bu yüzden sac bükmekle başlamaz; kesit hesabı, basınç sınıfı, sac kalınlığı ve askı detayı belli olduktan sonra atölyeye iner. Galvaniz dikdörtgen kanalı, spiral kenetli yuvarlak kanalı ve bunların dirsek, redüksiyon, pantolon gibi parçalarını projeye göre imal ediyor; montajını, izolasyonunu ve sızdırmazlık testini aynı ekiple tamamlıyoruz.

Kanal tipleri ve nerede kullanıldıkları

Spiral kanal; 100, 125, 160, 200, 250, 315, 400, 500, 630, 800, 1000 ve 1250 mm gibi EN 1506 serisindeki standart çaplarda üretilir, bu sayede dirsek, T ve redüksiyon parçaları hazır ölçülerle eşleşir. Standart çaplarda üretildiği için spiral kanal çoğunlukla çap başına metreyle fiyatlandırılır; kare kanalla sac sarfiyatı ve maliyet karşılaştırması havalandırma kanalı fiyatları sayfasında.

Galvaniz havalandırma kanalında sac kalınlığı

Kalınlığı dikdörtgen kanalda en geniş kenar, spiral kanalda çap belirler. Kamu işlerinde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı birim fiyat poz tariflerindeki kademeler uygulanır; tarifler sacın TS EN 10346'ya uygun DX51D+Z275 galvanizli sac olmasını ister.

Özel sektör şartnamelerinde sık başvurulan İngiliz DW/144 şartnamesi kalınlığı kanalın basınç sınıfına da bağlar; yüksek basınç sınıfında aynı ölçü için daha kalın sac ve daha sık takviye gerekir. Ağırlık tahmini için pratik kabul: 1 m² galvaniz sac yaklaşık kalınlık (mm) × 7,85 kg gelir. Kamu birim fiyatlarıyla çalışan müteahhitler için mekanik tesisat birim fiyatları sayfası poz tarafını topluyor.

Birleşim, flanş ve takviye detayları

• Boyuna dikiş: Pittsburgh kilit ya da geçmeli (snap lock) kilit. DW/144, kilit dikişini 1,5 mm'ye, geçmeli dikişi 0,9 mm'ye kadar sacda kabul eder.
• Enine birleşim: büyük kesitte kendinden flanşlı (TDF/TDC) köşe parçalı sistem ya da ayrı profil flanş; küçük kesitte S ve kenar (drive) kilitleri. Flanş arasına conta, köşelere mastik uygulanır.
• Takviye: geniş yüzeylerde çapraz kırma ya da enine takviye profili. Şartname, 50 cm'den geniş izolasyonsuz kanalların bükme makinesiyle çaprazlanmasını ister.
• Spiral kanal birleşimi: nipel ve manşonlu geçme; sızdırmazlık sınıfı yüksek işlerde contalı parçalar, diğerlerinde mastik ve perçin.
• Fan bağlantısı: fan giriş ve çıkışında titreşimi kanala geçirmeyen esnek bağlantı (brezent bağlantı).

Havalandırma kanalı montajı: şartname kuralları

Projede aksi yazmıyorsa kamu işlerinde Makina Tesisatı Genel Teknik Şartnamesi'nin kanal maddeleri uygulanır; özel işlerde de iyi bir alt sınırdır:

• Ana dağıtım kanallarında hava hızı en çok 8 m/s, ana emiş kanallarında en çok 6,5 m/s olur.
• Kavisli dirseğin eksen yarıçapı kanal genişliğinin 1,5 katından küçükse dirseğe dönüş kanatçığı konur.
• Branşmanlar ana kanaldan en çok 45° açıyla ayrılır.
• Askı aralığı en çok 2 m'dir ve her yön değişiminde askı bulunur. Büyük kenarı 50 cm'den küçük kanallar U çubukla, 50 cm ve üstü kanallar iki dişli çubuk ve köşebent taşıyıcıyla asılır.
• Bir engel nedeniyle kanal daraltılırsa, daralma boyu 60 cm'den kısaysa hız en çok %10 artabilir; daha uzun daralmalarda kesit, hız değişmeyecek şekilde korunur.

Askı çubuğu ile taşıyıcı arasına titreşim kesici konur, damper ve menfez noktalarında tavana erişim kapağı bırakılır. Büyük kesitte askı, takviye ve sızdırmazlığın birlikte nasıl çözüldüğü endüstriyel kanal montajı referansında anlatılıyor.

Sızdırmazlık testi ve debi ayarı

Kanal, izolasyon kaplanmadan önce test edilir; izolasyonun altında kalan bir sızıntı sonradan bulunamaz. Şartname kanallarda en çok %3 sızıntıya izin verir ve menfezlerden ölçülen toplam debinin fan kapasitesinin en az %95'i olmasını ister. Dikdörtgen kanallarda sızdırmazlık sınıfları TS EN 1507'de A, B, C ve D olarak tanımlıdır; izin verilen kaçak test basıncına ve kanal yüzey alanına göre hesaplanır. Bu nedenle m² metrajı test hesabında da kullanılır ve doğru çıkarılmalıdır. Test sonrası her branşmanda debi ölçülür, ayar damperleriyle hat dengelenir ve ölçüm tablosu teslim edilir.

Havalandırma kanalı izolasyonu ve ses kontrolü

Isı ve yoğuşma yalıtımı

Soğutulmuş hava taşıyan kanal, sıcak tavan arasından geçerken yüzeyinde yoğuşma yapar; bu hatlarda buhar kesici yüzeyli yalıtım şarttır. Elastomerik kauçuk köpük ya da alüminyum folyo kaplı cam yünü veya taş yünü şilte, pim ve yapışkanla tutturulur; birleşim bantları kesintisiz çekilir, pim delikleri bantla kapatılır. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, hava kanallarının yanmaz malzemeden yapılmasını ya da yanmaz malzemeyle kaplanmasını ve kanal kaplama malzemesinin en az zor alevlenici olmasını ister. Merkezi santralden katlara giden kanalların yangın güvenliği ölçütlerine göre yalıtıldığı bir uygulama Beyoğlu iş hanı klima santrali referansında.

Havalandırma ses izolasyonu

Kanaldaki ses iki kaynaktan gelir: fanın kendisi ve yüksek hızda dirsek, daralma ve menfezde oluşan akış gürültüsü. Fan çıkışına susturucu ve esnek bağlantı konur, ofis ve toplantı salonu gibi sessiz mahallerin branşmanlarında hız düşük tutulur, gerekirse kanal içten akustik kaplanır. Fan sesine karşı susturucu ve ses yutucu kaplamanın, odalar arasındaki ses geçişine karşı önlemlerle birlikte bir ofis hattında nasıl uygulandığı modern ofis projesinde görülebilir.

Yangın güvenliği kuralları

• Bir santral birden fazla yangın kompartımanına hizmet ediyorsa, kompartıman geçişlerinde üfleme ve emiş kanallarına yangın damperi konur; korunmuş şafttan geçen kanalda şafta giriş ve çıkışta damper şarttır. Damper seçimi ve montajı için yangın damperi sayfasına bakabilirsiniz.
• Merdiven basınçlandırma kanallarına yangın damperi konulmaz (merdiven basınçlandırma sistemi).
• Mutfak egzoz kanallarına da yangın damperi konulmaz; bu hatlar paslanmaz ve bağımsız yapılır.
• Havalandırma ve duman tahliye kanalları kaçış merdiveninden ve yangın güvenlik holünden geçirilmez; geçmek zorundaysa o bölümün yangın dayanım süresi kadar kaplanır (duman tahliye sistemi).

İş akışı

Kesit ve basınç kaybını kendiniz kontrol etmek isterseniz hava kanalı hesabı, sac alanı ve kilo için kanal metraj hesabı, menfez boyutu için menfez hesabı araçlarını kullanabilirsiniz.

Uygulama alanları ve saha örnekleri

Ofis ve plaza katları, okullar, AVM'ler, oteller, spor salonları, restoran mutfakları ve üretim tesisleri. Ofis katlarında kanal çoğu zaman asma tavanda kanal tipi iç ünitelere ve lineer slot menfezlere bağlanır; spor salonlarında ve açık tavanlı mekânlarda spiral kanal görünür bırakılır; fırınlı bir üretim mutfağında spiral kanal sahada ölçüye kesilerek bağlanır; bir okul binasının bodrum katında ise büyük kesitli galvaniz ana kanal hattı askı sistemiyle taşınır. Kayıtlı işlerden ofis havalandırma kanalı kurulumu ve endüstriyel kanal montajı referans sayfalarında görülebilir.

Kanal ağı tek başına bir sistem değildir; hangi mahalde ne kadar hava gerektiğini belirleyen tasarım havalandırma sistemleri sayfasında, fabrika ve atölye hatları endüstriyel havalandırma sistemleri sayfasında. Sanayi sitelerindeki atölye hatları için İkitelli ve Dudullu sayfalarına, il geneli için İstanbul ve Kocaeli sayfalarına bakabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

• Kanalı mevcut tavan boşluğuna sığdırmak için kesiti küçültmek; hız ve ses artar, fan hesaplanan debiyi veremez.
• Uzun flex kanal hatları çekmek; basınç kaybı katlanır, flex sarkıp kıvrılır.
• Fan çıkışının hemen ardına dirsek koymak; fan kataloğundaki performansını kaybeder.
• Branşmanı ana kanaldan 90° T ile almak; branşmana düşen debi hesaptan sapar.
• İzolasyonu sızdırmazlık testinden önce yapmak.
• Soğuk kanalda buhar kesiciyi pim deliklerinde ve birleşimlerde açık bırakmak; tavanda damla izi oluşur.
• Damper ve menfez noktalarında erişim kapağı bırakmamak; balans ayarı ve bakım yapılamaz.

Havalandırma kanalı fiyatını belirleyenler

Fiyat; toplam kanal yüzeyi (m²), sac kalınlığı, spiral çapı ve boyu, parça sayısı, izolasyon tipi, damper ve esnek bağlantı adedi, montaj yüksekliği ve tavan erişimine göre oluşur. Kalemler havalandırma kanalı fiyatları sayfasında; ölçülü keşif için iletişim sayfasından talep bırakabilirsiniz. Hattın ucundaki menfez, anemostat ve lineer slot kalemleri menfez fiyatları sayfasında ayrıca listelenir.

Havalandırma kanalı imalatı atölyede hangi sırayla yapılır?

1. İmalat listesi: Uygulama çiziminden her hat parça parça listelenir; her parçaya ölçü, sac kalınlığı, birleşim tipi ve hat numarası yazılır. Sahadaki kot ve şaft ölçüleri bu aşamada çizime işlenir.
2. Açınım ve kesim: Düz kanal yüzleri levhadan dikdörtgen olarak kesilir; dirsek yanakları, redüksiyon ve kare-yuvarlak geçiş yüzleri açınım çizimine göre ayrı ayrı çıkarılır.
3. Kilit profili ve büküm: Sac kenarlarına boyuna kilit profili açılır, yüzler abkantta bükülür ve kilit kapatılarak parça kutu hâline getirilir.
4. Flanş ve takviye: Parça uçlarına flanş profili ve köşe parçaları takılır, geniş yüzlerde çapraz kırma ya da takviye profili uygulanır. Köşe ve kilit boyunca mastik sürülür.
5. Kontrol: Ağız ölçüleri ve köşegenler ölçülür. Köşegenleri eşit olmayan bir parça sahada komşusuna flanş flanşa oturmaz ve contadan hava kaçırır.
6. Etiket ve koruma: Parçaya hat ve sıra numarası yazılır, ağızları naylonla kapatılır. Ağzı açık taşınan kanal şantiyede inşaat tozunu içine alır ve sistem ilk çalıştığında bu toz menfezlerden odaya üflenir.

Parçaların sahada askıya alınması, birleştirilmesi ve sızdırmazlık testi havalandırma kanalı montajı rehberinde anlatılıyor; sahada ölçüye kesilerek bağlanan bir spiral hat örneği üretim mutfağı spiral kanal montajı referansında.

Spiral kanal makinesi ve spiral kanal daralması

Düz spiral boru, spiral kanal makinesinde rulo galvaniz şeritten sarılarak üretilir. Makine bir çapta kesintisiz boru çıkardığı için düz hat istenen boyda kesilip sahaya gelir. Ölçüye özel imalat gerektiren kısım hattın parçalarıdır: segmentli dirsek, T ve pantolon, spiral hattan dikdörtgen kanala ya da fan flanşına geçiş ve spiral kanal daralması. Daralma parçası iki standart çap arasında yapılır. Ø400 ile başlayıp Ø250 ile biten bir ana hatta tek uzun parça yerine her branşman ayrımından sonra çap bir kademe küçültülür. Tavan altında hizalı ilerleyecek hatlarda üst kenarı düz eksantrik daralma, şaft içinde ve fan girişinde merkezi daralma tercih edilir. Parçaların m² karşılığı kanal metraj hesabı aracında, makinenin çalışma ilkesi spiral kanal nedir yazısında.