İçeriğe atla
Dağdeniz Mekanik

Salyangoz Fan Hesabı ve Fan Seçimi

Salyangoz fan hesabı: debi ve basınçtan mil gücü, motor kW, gerekli devir ve çalışma noktası. Yoğunluk düzeltmesi, çözümlü örnek, formüllü Excel ve PDF.

Ön boyutlandırma içindir, proje hesabının yerine geçmez.

Girdiler

Hesap Türü

Ne Hesaplanacak?

Debi ve basınç kaybından mil gücü, motor kademesi ve elektrik gücü.

Debi ve Basınç

Kanal, ek parça, filtre, menfez ve cihaz kayıplarının toplamı.

Bu Basınç

Kanal hesabından gelen kayıp toplam basınçtır. Statik seçilirse fan çıkış ağzı ölçüsü gerekir.

Fan

Gövde
Güç İçin Katalog Bilgisi

Katalogdan, çalışma noktasında toplam verim.

Fan Çıkış Ağzı

Statik ve toplam basınç dönüşümü, çıkış hızı ve gereken düz kanal boyu için.

Motor ve Tahrik

Besleme

Motor etiketinden; boş bırakılırsa AB 327/2011 Ek II varsayılanı kullanılır.

Motor etiketinden; boşsa akım hesaplanmaz.

Hava Koşulu

Soğuk havada yoğunluk ve güç artar; motor buna göre seçilir.

Ayrıntılı girdiler varsayılanlarla hesaplanır

Motor Ayrıntıları

Şebeke Frekansı

Normatif bir değeri yoktur; mühendis kararıdır.

40 °C üstünde motor anma gücü düşürülür.

1000 m üstünde motor anma gücü düşürülür.

Katalogdan, işletme yoğunluğunda; motor bu güce göre de kontrol edilir.

Kurulum ve Sistem

Ör. sabit basınçlı damper ya da yükselti farkı; sistem eğrisi Δp = p0 + K·Q².

Hava Yoğunluğu Ayrıntısı

Fan girişindeki negatif statik basıncın büyüklüğü; 2490 Pa üstünde etkisi önemlidir.

Katalog eğrilerinin verildiği yoğunluk; standart hava 1,2 kg/m³.

ErP Verim Kontrolü

Ölçüm Kategorisi
Uyarı Kademesi
Özel Kullanım

Sonuçlar

Girdiler

SembolBüyüklükDeğerBirim
Hesap Türü
Ne Hesaplanacak?Fan ve Motor Gücü
Debi ve Basınç
QHava Debisi6.000m³/h
Debi Birimim³/h
ΔpSistem Basınç Kaybı650Pa
Basınç BirimiPa
Bu BasınçToplam Basınç
Kullanım YeriGenel havalandırma
Fan
Fan TipiGeriye eğimli salyangoz (seyrek kanatlı)
GövdeGövdeli
Güç İçin Katalog BilgisiFan Verimi
ηfFan Verimi72%
Fan Çıkış AğzıDikdörtgen
aÇıkış Ağzı Genişliği400mm
bÇıkış Ağzı Yüksekliği315mm
Motor ve Tahrik
TahrikKayış kasnak (327/2011 varsayılanı)
BeslemeÜç Faz
UGerilimboş
ηmMotor Verimi88%
cosφGüç Faktörü0,8
Hava Koşulu
tFan Girişindeki Hava Sıcaklığı35°C
zRakım100m
tsoğukKışın Kalkış Sıcaklığı0°C
Motor Ayrıntıları
Kutup Sayısı4 kutup (≈ 1500 d/dak)
nMotor Anma Devriboş
Şebeke Frekansı50 Hz
rEk Güç Rezervi10%
Motor Ortam Sıcaklığı40°C
Motor Rakımıboş
Güç Eğrisinin Tepe Değeriboş
Kurulum ve Sistem
p0Debiden Bağımsız Sabit Basınç0Pa
Fan Çıkışındaki Düz Kanalboş
Giriş Dirseğinin Fana Uzaklığıboş
Giriş Kanalı Çapıboş
Hava Yoğunluğu Ayrıntısı
pvakEmiş Vakumu0Pa
ρkatKatalog Yoğunluğu1,2kg/m³
ρBilinen Hava Yoğunluğuboş
ErP Verim Kontrolü
ErP hedef verimiyle karşılaştırEvet
Ölçüm KategorisiB/D (Toplam Verim)
Uyarı Kademesi24.07.2027’ye Kadar
Değişken hız sürücüsü (inverter) varHayır
Özel Kullanımseçim yok
Koruma Izgarası Açıklığıboş
BEP Debisiboş
BEP Basıncıboş
BEP Devriboş
BEP Toplam Verimiboş
BEP Elektrik Gücüboş

Sonuçlar

Önerilen Motor: 2,2 kW

SembolBüyüklükDeğerBirim
Önerilen Motor4 kutup · gereken 2,07 kW2,2kW
Fan Mil GücüFan verimi %72 · hava gücü 1.083 W1,505kW
Elektrik GücüAkım 3,43 A · SFP 1.141 W/(m³/s)1,9kW
Katalogda Aranacak BasınçToplam; statik 584 Pa (1,2 kg/m³)689Pa
Hava Gücü6.000 m³/h × 650 Pa toplam1.083W
ErP Verim DurumuÇalışma noktası (bilgi) %56,9, 2015 kademesi hedefi %56,4Sağlıyor
Debi ve Fan Basıncı
Debi1,6667 m³/s · 3.531 cfm6.000m³/h
Fan Toplam Basıncı66,3 mmSS · 2,61 inç SS650Pa
Çıkış HızıÇıkış ağzı 0,126 m²13,23m/s
Çıkış Dinamik Basıncı99Pa
Fan Statik BasıncıKatalogda 584,1 Pa551Pa
Çıkışta Gereken Düz KanalEşdeğer çap 0,401 m1,04m
Katalog Toplam BasıncıΔp·ρkat/ρ, debi değişmez689Pa
Hava GücüPu = Q·pf1.083,3W
Sıkıştırılabilirlik KatsayısıYalnız bilgi; hava gücüne çarpılmaz0,99805
Mil Gücü (Diğer Birimler)2,02 hp2,05PS
Hava Koşulu
Atmosfer Basıncı100 m rakım100.129Pa
Fan Girişindeki Yoğunluk35 °C1,132kg/m³
Yoğunluk Oranıρ/ρkat, katalog 1,2 kg/m³0,9434
Soğuk Kalkış Yoğunluğu0 °C1,2771kg/m³
Motor Seçimi
ηTTahrik VerimiAB 327/2011 Ek II, düşük verimli kayış varsayılanı0,8988
Motor Mil Çıkışıİşletmede, Pa / ηT1,674kW
Soğuk Kalkışta Motor Gücü1,881kW
Rezervli Gerekli GüçBelirleyici: soğuk kalkış, rezerv %102,07kW
Motor VerimiEtiket değeri0,88
Elektrik Giriş Gücü1,902kW
AkımÜç faz 400 V, cosφ 0,83,43A
SFPÖzgül Fan Gücü1.141W/(m³/s)
Toplam VerimPu / Pe%56,95
Motor Devri4 kutup senkron devir (yaklaşık)1.500d/dak
Motor Anma MomentiM = 9550·P/n14Nm

Kontroller

KontrolSonuçDayanak
Soğuk kalkışta motor gücü 1,88 kW (işletmede 1,67 kW). Motoru buna göre seçin ya da kalkışta kapalı damper kullanın.SınırdaTCF FE-1600
24.07.2027 sonrası kademe hedefi %59,4; çalışma noktası verimi %56,9 ile sağlanmıyor.Sınırda327/2011 Ek I; SGM-2026/2 Ek II
2,2 kW motor, gereken 2,07 kW gücü karşılıyor (belirleyici: soğuk kalkış gücü, rezerv %10).UygunIEC 60072-1 kademeleri [G13]; Gamak teknik katalog
Çalışma noktasındaki toplam verim %56,9, 2015 kademesi hedefinin (%56,4) üstünde (bilgi amaçlı).Uygun327/2011 Ek I; SGM-2026/2 Ek II
Fan basıncı 650 Pa, 0,1·p1 = 10.013 Pa sınırının altında; çıkış hızı 13,2 m/s < 65 m/s: mevzuattaki fan tanımı içinde.UygunSGM-2026/2 Md. 4(1)(m)
Mevzuat ve bilgi notları
KontrolSonuçDayanak
Sıkıştırılabilirlik katsayısı kp yalnız bilgi olarak verilir; 2,5 kPa altında etkisi %1'in altındadır. Hava gücü SGM-2026/2 Ek III 6.1'e göre kp'siz hesaplanır.BilgiAB 327/2011 Ek II 3.3; SGM-2026/2 Ek III 6.1
ErP uygunluğu üreticinin en iyi verim noktasındaki (BEP) beyanıyla değerlendirilir; çalışma noktası verimi bilgi amaçlıdır ve uygunluk beyanı yerine geçmez.BilgiAB 327/2011 Ek II; SGM-2026/2 Ek III
Fan çıkışında tam basınç dönüşümü için en az 1,04 m düz kanal bırakın.BilgiTCF FE-100 (AMCA 201 aktarımı)

Sonuç özeti teklif formuna yazılır; adınızı ve telefonunuzu eklemeniz yeterli.

Motor Gücü Karşılaştırması

DurumFan Mil GücüTahrik VerimiMotor Gücü
İşletme1,505 kW0,89881,674 kW
Soğuk kalkış1,697 kW0,90221,881 kW
Gerekli (rezerv %10)2,07 kW
Seçilen kademe2,2 kW

ErP Verim Kontrolü (Kategori B/D, toplam)

KademeTip SatırıToplam VerimHedefDurum
2015 (24.07.2027'ye kadar)geriye eğimli santrifüj, gövdeli%56,95%56,43Sağlıyor
2027 (24.07.2027 sonrası)diğer santrifüj%56,95%59,43Sağlamıyor
Adım adım çözüm
AdımFormülYerine koymaSonuç
1. Atmosfer Basıncı
1.1Kaynak: Standart atmosfer (ASHRAE Bl.1, NWS) [K19]patm = 101325·(1 − 2,25577·10⁻⁵·z)5,2559101325·(1 − 2,25577·10⁻⁵·100)5,2559100 129 Pa
2. Gaz Yoğunluğu
2.1Kaynak: İdeal gaz, kuru hava [K1]ρgaz = patm / (R·(t + 273,15)), R = 287,042 J/(kg·K)100 129 / (287,042·308,15)1,1320 kg/m³
3. Yoğunluk Oranı
3.1Kaynak: TCF FE-1600 [K2]ρ/ρkat1,1320 / 1,2000,9434 (faktör ρkat/ρ = 1,0601)
4. Soğuk Kalkış Yoğunluğu
4.1Kaynak: TCF FE-1600 [K2]ρsoğuk = patm/(R·Tsoğuk)·(patm − pvak)/patmtsoğuk = 0,0 °C1,2771 kg/m³
5. Çıkış Hızı ve Dinamik Basınç
5.1Kaynak: ME415, TCF ERG-100 [K1, K5]v = Q/Apd2 = ρ·v²/21,6667/0,1260 = 13,23 m/s1,1320·13,23²/299,0 Pa
6. Fan Statik Basıncı
6.1Kaynak: SGM-2026/2 Ek I (18)–(19) [K14]psf = pf − pd2650,0 − 99,0551,0 Pa (katalogda 584,1 Pa)
7. Çıkışta Efektif Kanal Boyu
7.1Kaynak: TCF FE-100 (AMCA 201 aktarımı) [K6]De = √(4A/π)Le = De·(2,5 + max(0, (v − 12,7)/5,08))De = 0,401 m1,04 m
8. Katalog Eşdeğeri Basınç
8.1Kaynak: TCF FE-1600 [K2]Δpkat = pf·ρkat/ρ (Q değişmez)650,0·1,0601689,0 Pa
9. Hava Gücü
9.1Kaynak: SGM-2026/2 Ek III 6.1 [K14]; ME415 [K1]Pu = Q·pf (kp çarpılmaz)1,6667·650,01083,3 W
10. Fan Mil Gücü
10.1Kaynak: ME415 [K1]Pa = Pu/ηf1083,3/0,7201,505 kW
11. Sıkıştırılabilirlik Katsayısı (Bilgi)
11.1Kaynak: TCF ERG-100 Kp yapısı; 327/2011 Ek II 3.3 (Pu'ya çarpılmaz) [K5, K11]kp = [ln(1+x)/x]·[z/ln(1+z)]x = pf/p1, z = (κ−1)/κ·Pa/(Q·p1)x = 0,00649, z = 0,002580,99805
12. Tahrik Verimi
12.1Kaynak: AB 327/2011 Ek II, düşük verimli kayış varsayılanı [K11]Pa ≥ 5: 0,96 · 1 < Pa < 5: 0,0175·Pa + 0,8725 · Pa ≤ 1: 0,89Pa = 1,505 kWηT = 0,8988
13. Motor Mil Çıkışı (İşletme)
13.1Kaynak: ME415 verim zinciri [K1]Pm = Pa / ηT1,505 / 0,89881,674 kW
14. Soğuk Kalkış Gücü
14.1Kaynak: TCF FE-1600 [K2]Pa,soğuk = Pa·ρsoğuk/ρPm,soğuk = Pa,soğuk/ηT(Pa,soğuk)1,505·1,1281 = 1,697 kWηT = 0,90221,881 kW
15. Ek Güç Rezervi
15.1Kaynak: r kullanıcı kabulüdür; normatif değeri yok [G13]Pgerekli = max(Pm, Pm,soğuk, Pm,maks)·(1 + r)1,881·(1 + 0,10)2,070 kW
16. Standart Motor Kademesi
16.1Kaynak: IEC 60072-1 kademeleri (standart metni okunmadı) [G13]Pmotor ≥ Para (ilk kademe)2,070 kW2,20 kW
17. Elektrik Giriş Gücü
17.1Kaynak: Motor etiket verimiPe = Pm / ηm1,674 / 0,88001,902 kW
18. Akım
18.1Kaynak: ME415, Gamak [K1, K17]I = Pe / (√3·U·cosφ)1902 / (√3·400·0,80)3,43 A
19. Özgül Fan Gücü
19.1Kaynak: Tanım (EN 16798-3 sınıfları DOĞRULANAMADI; sınıf yazılmaz)SFP = Pe / Q1902 / 1,66671141 W/(m³/s)
20. Toplam Verim
20.1Kaynak: AB 327/2011 Ek II; SGM-2026/2 Ek III 6.1 [K11, K14]ηe = Pu / Pe1083,3 / 1902,3%56,95
21. Toplam Verim (ErP Tanımı)
21.1Kaynak: AB 327/2011 Ek II; SGM-2026/2 Ek III 6.1 [K11, K14]ηe = Cc·Pu/Pe (2015)ηe = Cguard·Cc·Pu/Pe (2027, Cp = 1)Cc₁₅ = 1,0000, Cc₂₇ = 1,0000, Cguard = 1,0000%56,95%56,95
22. Hedef Verim 2015 Kademesi (24.07.2027'ye Kadar)
22.1Kaynak: 327/2011 Ek I Tablo 2; SVGM 2019/15 [K12, K15]4,56·ln(P) − 10,50 + Ngeriye eğimli santrifüj, gövdeli, kategori B/D, N = 64,00, Pe = 1,902 kW%56,43 (sağlıyor)
23. Hedef Verim 2027 Kademesi (24.07.2027'den Sonra)
23.1Kaynak: SGM-2026/2 Ek II [K14]4,56·ln(Pe) − 10,5 + Ndiğer santrifüj, kategori B/D%59,43 (sağlamıyor)

Ön boyutlandırma içindir, proje hesabının yerine geçmez.

Varsayımlar

  1. Kuru hava; yoğunluk sıcaklık, rakım ve emiş vakumundan hesaplanır (TCF FE-1600). Nem etkisi ihmal edilir.
  2. Hava gücü Pu = Q·pf; sıkıştırılabilirlik katsayısı çarpılmaz, yalnız bilgi olarak verilir (SGM-2026/2 Ek III 6.1).
  3. Kayış ve motor verimi girilmezse AB 327/2011 Ek II varsayılanları kullanılır; motor verimi Pe ile iterasyonla bulunur.
  4. Ek güç rezervi kullanıcı kabulüdür, normatif değeri yoktur. Ortam ve rakım düşürmesi Gamak teknik kataloğundan, ara değerler doğrusal.
  5. ErP uygunluğu üreticinin en iyi verim noktası (BEP) beyanıyla değerlendirilir; çalışma noktası verimi bilgi amaçlıdır.
  6. Katalog eğrisi ikinci derece en küçük kareler eğrisiyle temsil edilir; seçim üretici eğrisi ve kataloğuyla teyit edilmelidir.
Kaynaklar ve standartlar
  1. Standart atmosfer (ASHRAE Bl.1, NWS) [K19]
  2. İdeal gaz, kuru hava [K1]
  3. TCF FE-1600 [K2]
  4. ME415, TCF ERG-100 [K1, K5]
  5. SGM-2026/2 Ek I (18)–(19) [K14]
  6. TCF FE-100 (AMCA 201 aktarımı) [K6]
  7. SGM-2026/2 Ek III 6.1 [K14]; ME415 [K1]
  8. ME415 [K1]
  9. TCF ERG-100 Kp yapısı; 327/2011 Ek II 3.3 (Pu'ya çarpılmaz) [K5, K11]
  10. AB 327/2011 Ek II, düşük verimli kayış varsayılanı [K11]
  11. ME415 verim zinciri [K1]
  12. r kullanıcı kabulüdür; normatif değeri yok [G13]
  13. IEC 60072-1 kademeleri (standart metni okunmadı) [G13]
  14. Motor etiket verimi
  15. ME415, Gamak [K1, K17]
  16. Tanım (EN 16798-3 sınıfları DOĞRULANAMADI; sınıf yazılmaz)
  17. AB 327/2011 Ek II; SGM-2026/2 Ek III 6.1 [K11, K14]
  18. 327/2011 Ek I Tablo 2; SVGM 2019/15 [K12, K15]
  19. SGM-2026/2 Ek II [K14]
  20. TCF FE-1600
  21. 327/2011 Ek I; SGM-2026/2 Ek II
  22. IEC 60072-1 kademeleri [G13]; Gamak teknik katalog
  23. SGM-2026/2 Md. 4(1)(m)
  24. AB 327/2011 Ek II 3.3; SGM-2026/2 Ek III 6.1
  25. AB 327/2011 Ek II; SGM-2026/2 Ek III
  26. TCF FE-100 (AMCA 201 aktarımı)

Ön boyutlandırma içindir, proje hesabının yerine geçmez. Salyangoz fan hesabı, debisi ve basınç kaybı bilinen bir hat için fanın sağlaması gereken basıncı, mil gücünü, motor gücünü ve gerekli devri bulur; katalogdan seçilen bir fanın o hatta hangi noktada çalışacağını gösterir. Yöntem aksiyel ve kanal tipi fanlarda da aynıdır, yalnız katalog eğrisi değişir.

"Salyangoz Fan Debi Hesabı" Aslında İki Ayrı Soru

SoruNeye bağlıNerede hesaplanır
Mahalim ya da davlumbazım için kaç m³/h hava gerekir?Mahal hacmi, hava değişimi, davlumbaz ölçüsü, kirletici kaynağıHavalandırma hesabı ya da davlumbaz emiş hesabı
Seçtiğim ya da elimdeki fan bu hatta kaç m³/h verir?Fan eğrisi, hattın basınç kaybı, devir, hava yoğunluğuBu araç: katalog eğrisi ya da saha ölçümü

Fan debiyi kendi başına belirlemez; hattın direnciyle dengeye geldiği noktada çalışır. Katalogda 6.000 m³/h yazan bir fan, basınç kaybı hesaptan yüksek çıkan bir kanalda belirgin biçimde daha az hava basar. Hesaba bu yüzden debiyle birlikte hattın toplam basınç kaybı girer.

Ana kanal ve askı sistemi
Ana kanal ve askı sistemi

Hesaba Girenler

BilgiBirimKaynağı
Debi (Q)m³/hİhtiyaç hesabı ya da proje
Hattın toplam basınç kaybı (Δp)Pa (1 mmSS = 9,81 Pa)Kanal, dirsek, filtre, davlumbaz ve çıkış kayıplarının toplamı: hava kanalı hesabı
Fan girişindeki hava sıcaklığı, rakım, emiş vakumu°C, m, PaProses ve yer bilgisi
Fan tipi ve katalog eğrisi-Üretici kataloğu; eğrinin hangi devir ve yoğunluk için verildiğiyle birlikte
Fan verimi, tahrik tipi, motor verimi, cosφ, gerilim%, VKatalog ve motor etiketi

Statik, Dinamik ve Toplam Basınç

pd = ρ × v² / 2    pt = ps + pd    psf = pf − pd2

Kanal hesabından gelen kayıp, fanın sağlaması gereken toplam basınçtır (pf). Türkiye'de salyangoz fan kataloglarının çoğu ise statik basınç verir (psf). Aradaki fark fan çıkış ağzındaki dinamik basınçtır (pd2): v = Q / A_çıkış ile hesaplanır. Katalog statik basınç veriyorsa kataloğa götürülecek değer pf − pd2'dir. Bu çıkarma her debide yeniden yapılır, çünkü pd2 debinin karesiyle değişir; tasarım noktasındaki tek bir pd2 değerini bütün eğriden düşmek çalışma noktasını kaydırır.

Hava Yoğunluğu: Sıcak Hava ve Rakım

Fan katalogları standart hava (1,2 kg/m³) için verilir. Fan aynı devirde yoğunluk ne olursa olsun aynı hacimsel debiyi taşır; basınç ve güç ise yoğunlukla doğru orantılıdır. Mutfak egzozu, fırın, kurutma ve proses hatlarında bu fark seçimi değiştirir.

p_atm = 101325 × (1 − 2,25577·10⁻⁵ × z)^5,25588 (Pa; z: rakım, m)
ρ = p_atm / (287,05 × (t + 273,15)) (kg/m³)
Δp_katalog = Δp_gerçek × 1,2 / ρ (debi değişmez)

Fan girişinde filtre ya da toz toplayıcı gibi büyük bir direnç varsa emiş vakumu da giriş yoğunluğunu düşürür; fan üreticilerinin mühendislik kılavuzları bu düzeltmeyi vakum 2,49 kPa'yı aştığında önemli sayar. Toz toplama fanında bu yüzden jet pulse filtre hesabı ile birlikte bakılır.

Fan Gücü: Havadan Motora

Pu [W] = Q [m³/s] × Δp [Pa]   hava gücü
Pa = Pu / ηf   fan mil gücü (ηf: fan verimi)
Pm = Pa / ηT   motorun vermesi gereken güç (ηT: tahrik verimi)
Pe = Pm / ηm   şebekeden çekilen güç (ηm: motor verimi)
I = Pe / (√3 × U × cosφ)   üç fazlı motor akımı

Kısa yol: Pu [kW] = Q [m³/h] × Δp [Pa] / 3.600.000. Doğrudan akuple fanda ηT = 1'dir. Kayışlı tahrikte üretici değeri yoksa AB fan tüzüğünün (327/2011, Ek II) düşük verimli kayış varsayımı kullanılabilir:

Fan mil gücüKayış tahrik verimi
1 kW ve altı0,89
1–5 kW0,0175 × Pa + 0,8725
5 kW ve üstü0,96

Fan verimi bilinmiyorsa kanat tipinin tipik en iyi verimi yalnız fikir verir: öne eğimli yaklaşık %63, radyal düz kanat yaklaşık %65, aksiyel yaklaşık %75, geriye eğimli yaklaşık %82. Bu değerler en iyi verim noktasına aittir; çalışma noktası oradan uzaksa gerçek verim düşer ve hesaplanan güç az çıkar. Motor seçimi için katalogdaki verim ya da güç eğrisi gerekir.

Motor Seçimi

  1. Soğuk kalkış: Sıcak havayla çalışan fan soğukken de kalkıyorsa motor soğuk havadaki güce göre seçilir ya da hava ısınana kadar kapalı tutulan bir damper konur. Güç yoğunlukla orantılıdır: Pa,soğuk = Pa × ρ_soğuk / ρ_işletme.
  2. Güç eğrisinin biçimi: Geriye eğimli fanlarda güç eğrisi bir tepeden sonra düşer; tepe güce göre seçilen motor, devir sabitken sistem direnci değişse de aşırı yüklenmez. Öne eğimli (sık kanatlı) ve radyal fanlarda güç debiyle artar: hattın direnci hesaplanandan düşük çıkarsa fan daha çok hava basar ve motor aşırı yüklenir.
  3. Rezerv: Motor gücüne eklenecek pay için normatif bir değer yoktur, mühendis kararıdır. Araç rezervi ayrı satırda gösterir; varsayılan %10 bir kabuldür.
  4. Ortam sıcaklığı ve rakım: Motor anma gücü genellikle 40 °C ortam ve 1.000 m rakıma kadar geçerlidir. Motor hava akımının içindeyse ya da sıcak bir ortamdaysa üretici kataloğundaki düşürme katsayısı uygulanır; yerli bir motor kataloğunda örneğin 50 °C ortam için anma gücünün %90'ı, 60 °C için %80'i verilir.
  5. Standart kademe: Bulunan güç bir üst standart motor gücüne yuvarlanır (… 1,1 · 1,5 · 2,2 · 3 · 4 · 5,5 · 7,5 · 11 kW …).

Fan Eğrisi, Sistem Eğrisi ve Çalışma Noktası

Türbülanslı akışta kanal kayıpları debinin karesiyle artar: Δp_sistem = K × Q², K = Δp_tasarım / Q_tasarım². Katalogdan alınan en az üç noktayla fan eğrisi ikinci derece bir eğriyle temsil edilir; iki eğrinin kesiştiği nokta çalışma noktasıdır. Devir değişince fan eğrisi fan yasalarıyla ölçeklenir ve eğrinin tasarım noktasından geçmesi için gereken devir bulunur.

Basınç eğrisinin tepe noktasının solunda akış kararsızdır (stall); fan burada seçilmez. Kanat tipine göre güvenli seçim aralığı, basıncın sıfır olduğu serbest debinin yüzdesiyle verilir:

Kanat tipiÖnerilen çalışma aralığıNot
Öne eğimli (sık kanatlı)Serbest debinin en az %45'i; paralel çalışmada %55Güç debiyle artar; gövdesiz kullanılmaz
Geriye eğimli ya da geriye meyilli (seyrek kanatlı)%40–85Aşırı yüklenmez; verimi yüksek
Radyal düz kanat%35–80Tozlu ve aşındırıcı havada dayanıklı

Türkiye'de "sık kanatlı" adı öne eğimli, "seyrek kanatlı" adı geriye eğimli ya da radyal çarka karşılık gelir; belirleyici olan ürün adı değil kanat açısıdır. Öne eğimli çarkın kompakt olmasına karşın tepe veriminin genellikle düşük kalmasının işletme enerjisine etkisi ve kayışlı tahrik ile direkt akuple tahrikin karşılaştırması endüstriyel havalandırmada enerji verimliliği yazısında.

Çözümlü Örnek: Kaynak Dumanı Emiş Hattının Fanı

Veriler (hesap örneği): Debi 6.000 m³/h, hattın toplam basınç kaybı 650 Pa. Rakım 100 m, emilen hava 35 °C; fan kışın 0 °C'de kalkacak. Geriye eğimli, gövdeli salyangoz fan, kayışlı tahrik, katalog verimi %72. Motor etiketi: verim %88, 400 V, cosφ 0,80. Fan çıkış ağzı 400 × 315 mm. Katalog eğrisi 1.400 d/dak ve 1,2 kg/m³ için verilmiş.

AdımHesapSonuç
Atmosfer basıncı101.325 × (1 − 2,25577·10⁻⁵ × 100)^5,25588100.129 Pa
Yoğunluk (35 °C)100.129 / (287,05 × 308,15)1,132 kg/m³
Katalog eşdeğeri toplam basınç650 × 1,2 / 1,132689 Pa
Çıkış hızı ve dinamik basınç1,667 / (0,400 × 0,315); 1,132 × 13,23² / 213,23 m/s; 99 Pa
Fan statik basıncı650 − 99; katalog yoğunluğunda 551 × 1,2 / 1,132551 Pa; katalogda 584 Pa
Hava gücü1,667 m³/s × 650 Pa1.083 W
Fan mil gücü1.083 / 0,721,505 kW
Kayış verimi0,0175 × 1,505 + 0,87250,899
Motor çıkış gücü (işletme)1,505 / 0,8991,674 kW
Soğuk kalkış (0 °C, ρ = 1,277)1,505 × 1,277 / 1,132 = 1,697 kW mil; kayış verimi 0,9021,881 kW
%10 rezervle motor1,881 × 1,10 = 2,07 kW; bir üst kademe2,2 kW
Şebeke gücü, akım, özgül fan gücü1,674 / 0,88; 1.902 / (√3 × 400 × 0,80); 1.902 / 1,6671,90 kW; 3,43 A; 1.141 W/(m³/s)

Soğuk kalkışta motorun vermesi gereken güç işletmedekinden yaklaşık %12 fazladır; motor bu değere göre seçildi. Sistemin toplam verimi 1.083 / 1.902 = %57'dir.

Katalog Eğrisiyle Gerekli Devir

Aynı fanın 1.400 d/dak eğrisinden dört nokta okundu: 3.000 m³/h'de 900 Pa, 5.000'de 820 Pa, 7.000'de 640 Pa, 9.000'de 350 Pa. Kataloğun bu basınçları toplam mı statik mi verdiği sonucu değiştirir:

Katalog basıncı1.400 d/dak'da çalışma noktasıTasarım noktası için devirSerbest debiye oranı
Toplam basınç6.166 m³/h1.362 d/dak%57
Statik basınç (400 × 315 çıkış ağzı)6.527 m³/h1.287 d/dak%60

Statik kataloğu toplam basınç gibi okumak bu örnekte devri yaklaşık %6 yüksek seçtirir; fan yasalarına göre bu yaklaşık %12 fazla basınç ve %19 fazla güç demektir. İki durumda da çalışma noktası geriye eğimli fan için önerilen %40–85 aralığında ve tepe noktasının sağında, yani kararlı bölgededir.

Fan Yasaları: Devir, Çap ve Yoğunluk Değişince

Q2 = Q1 × (n2 / n1) × (D2 / D1)³
Δp2 = Δp1 × (n2 / n1)² × (D2 / D1)² × (ρ2 / ρ1)
P2 = P1 × (n2 / n1)³ × (D2 / D1)⁵ × (ρ2 / ρ1)

Tavan anemostadı ve üç yarıklı lineer menfez
Tavan anemostadı ve üç yarıklı lineer menfez

Çap terimleri yalnız geometrik olarak benzer fanlar içindir; farklı model ya da markalar arasında kullanılmaz. Aynı fanın devri düşürüldüğünde ses gücü yaklaşık 50 × log(n2 / n1) dB değişir:

Devir oranıDebiBasınçGüçSes gücü
0,90%90%81%73yaklaşık −2,3 dB
0,83 (örnekte 6.000 → 5.000 m³/h)%83%69 (650 → 451 Pa)%58 (1,505 → 0,871 kW)yaklaşık −4,0 dB
0,80%80%64%51yaklaşık −4,8 dB

İnverterle devir ayarında frekans yaklaşık devirle orantılıdır; örnekteki fan 5.000 m³/h için yaklaşık 41,7 Hz'de çalışır. 50 Hz'in üstüne çıkmak risklidir: güç devrin küpüyle artar, motor anma gücünü aşamaz ve çarkın izin verilen en yüksek devri katalogdan kontrol edilmelidir.

Mutfak Egzozunda Motor Neden Bir Kademe Büyür?

6.000 m³/h debili, 514 Pa kayıplı, 50 °C egzoz havası taşıyan doğrudan akuple bir fan düşünelim; fan verimi %65. Deniz seviyesinde yoğunluk 1,092 kg/m³, katalogda aranacak basınç 514 × 1,2 / 1,092 = 565 Pa. Hava gücü 857 W, mil gücü 1,32 kW, %10 rezervle 1,45 kW: ilk bakışta 1,5 kW motor yeterli görünür. Motor 50 °C hava akımının içinde çalıştığı için anma gücü yaklaşık %90'a düşer; 1,45 / 0,90 = 1,61 kW olur ve 2,2 kW motor gerekir. Bina tarafında da kurallar vardır: Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik mutfak egzozunun diğer sistemlerden bağımsız olmasını, egzozun hava giriş açıklıklarından en az 5 m uzağa atılmasını ister ve mutfak egzoz kanalına yangın damperi konulmasına izin vermez. Mutfak hattının bütünü restoran havalandırma sistemleri sayfasında.

Mevcut Fanın Debisi Nasıl Ölçülür?

Sahadaki bir fanın gerçek debisi, emiş ya da basma kanalının düz bir bölümünde yapılan ölçümle bulunur:

  • Pitot tüpüyle: kesitte birden çok noktada hız basıncı okunur. Ortalama hız basıncı, okumaların kareköklerinin ortalamasının karesidir; doğrusal ortalama alınmaz. v = √(2 × pv,ort / ρ), Q = v × A. Negatif okumalar sıfır sayılır.
  • Anemometreyle: nokta hızlarının doğrusal ortalaması alınır, Q = v_ort × A.

Örnek: 500 × 400 mm kanalda dokuz noktada 36–47 Pa arası hız basıncı okunmuş, hava 25 °C (ρ = 1,170 kg/m³). Ortalama hız basıncı 41,27 Pa, hız 8,40 m/s, debi yaklaşık 6.050 m³/h. AMCA yöntemine dayanan üretici saha test kılavuzlarına göre saha ölçümünün belirsizliği tipik olarak %7–11'dir; laboratuvar testinde %2'nin altına iner. Ölçülen debi fan yasalarına aktarılarak devir değişikliğinin etkisi bulunur. Ölçüm, ayar ve fan değişimi işleri havalandırma bakım ve onarım kapsamındadır.

Katalog Basıncı Sahada Neden Çıkmaz?

Katalog eğrisi laboratuvarda, fanın girişi ve çıkışı düzgünken ölçülür. Sahada çıkışa hemen dirsek konursa ya da giriş dirseği fana çok yakınsa fan katalogdaki basıncı veremez; buna sistem etkisi denir. AMCA kaynaklı kurallar:

  • Çıkışta, çıkış hızı 12,7 m/s'ye kadar en az 2,5 eşdeğer kanal çapı düz kanal bırakılır; hız her 5,08 m/s arttığında bir çap eklenir. Örnekteki 400 × 315 mm ağızda bu yaklaşık 1,04 m'dir.
  • Giriş dirseği fan girişinden en az 3 eşdeğer çap önce bitmelidir.
  • Çıkış kanalının kesiti fan ağzının %95–105'i olmalı; geçişlerde daralma en çok 15°, genişleme en çok 7° eğimle yapılmalıdır.

Dönüş yönü de katalog değerini etkiler: ters dönen salyangoz fan havayı yine aynı ağızdan basar, ama debisi belirgin biçimde düşük kalır ve bu çoğu zaman fark edilmez. İlk çalıştırmada yön gövdedeki okla karşılaştırılır. Kaide, titreşim izolatörü ve esnek bağlantı dahil montaj adımları havalandırma bakım ve onarım sayfasının salyangoz fan montajı bölümünde.

Fan Seçiminde Mevzuat

  • Asgari verim: 125 W–500 kW elektrik gücündeki fanların verim alt sınırı, AB 2024/1834 tüzüğünün karşılığı olarak 07.02.2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan tebliğle (SGM-2026/2) belirlenir. Tebliğin hükümleri 24.07.2027'de yürürlüğe girer; o tarihe kadar SVGM 2019/15 tebliği uygulanır. Uygunluk, üreticinin en iyi verim noktası için beyan ettiği değerle değerlendirilir, sahadaki çalışma noktasının verimiyle değil.
  • Kapsam dışı fanlar: yalnız acil durumda 300 °C ve üzerinde bir saat ya da daha uzun çalışmak üzere tasarlanıp pazarlanan duman tahliye fanları, yalnız askeri tesisler ve sivil savunma sığınakları için tasarlanan fanlar, 100 °C'nin üstünde gaz taşıyan fanlar ve patlayıcı ortam için üretilen fanlar. Hem normal havalandırma hem duman tahliyesi için tasarlanan çift kullanımlı fanlar kapsamdadır.
  • Yangın yönetmeliği: duman tahliye ve basınçlandırma fanlarının besleme kabloları yangına en az 60 dakika dayanıklı olmalı ve jeneratörden beslenmelidir. Doğalgaz, LPG ya da tehlikeli madde bulunan yerlerde fanlar ve motorları patlama ve kıvılcım güvenlikli (ex-proof) seçilir.

Duman tahliye ve merdiven basınçlandırma fanlarının debisi bu araçla değil, yönetmeliğe dayanan duman tahliye hesabı ve merdiven basınçlandırma hesabı ile bulunur; o debi ve basınçla fanın gücü ve motoru burada kontrol edilir.

Fan Seçiminde Sık Hatalar

  • Katalogdaki serbest üfleme (sıfır basınç) debisini fanın sahadaki debisi sanmak.
  • Statik ve toplam basıncı karıştırmak; örnekte bu hata devri %6 yüksek seçtiriyor.
  • Sıcak hava hattında kataloğu yoğunluk düzeltmesi yapmadan okumak ve soğuk kalkışı hesaba katmamak.
  • Basınç kaybı kesin olmayan bir hatta öne eğimli fanı sınırda motorla seçmek: direnç düşük çıkınca motor aşırı yüklenir.
  • Fan çıkışına hemen dirsek ya da daralma koymak; katalog basıncı sahada kaybolur.

Excel Dosyasında Neler Var?

Hesap Excel olarak indirildiğinde yoğunluk, katalog eşdeğer basıncı, güç zinciri, rezerv, motor kademesi, akım ve özgül fan gücü hücrelerde formül olarak yer alır; debi ya da basınç değişince Excel sonucu yeniden hesaplar. Bir projedeki bütün aspiratörler Liste sayfasında satır satır hesaplanabilir, katalog eğrisi noktaları ayrı sayfaya yapıştırılır. PDF çıktısında fan ve sistem eğrisi grafiği, adım adım çözüm ve kaynaklar bulunur.

Fan Seçiminden Sonra

Kaynak atölyelerinde fanın davlumbaz, kol ve filtreyle birlikte boyutlandırılması kaynak dumanı emiş sistemi sayfasında; fabrika hatları için endüstriyel havalandırma sistemleri. Hücreli aspiratör, salyangoz fan, kanal tipi fan, çatı fanı ve jet fanın hangi işte kullanıldığı ve her tipte teklif tutarını hangi seçimin yükselttiği hücreli aspiratör fiyatları sayfasındaki karşılaştırma tablosunda. Hesap çıktısıyla keşif talebi için iletişim sayfasını kullanabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Salyangoz fan hesabı nasıl yapılır?
Debi ve hattın toplam basınç kaybıyla başlanır. Sıcaklık ve rakımdan hava yoğunluğu bulunur, basınç katalog yoğunluğuna (1,2 kg/m³) çevrilir; katalog statik basınç veriyorsa fan çıkış ağzındaki dinamik basınç düşülür. Hava gücü Q × Δp'dir; fan, tahrik ve motor verimine bölünerek motor gücü bulunur. Soğuk kalkış, rezerv ve ortam sıcaklığı kontrol edilip bir üst standart motor seçilir. Katalog eğrisi girilirse çalışma noktası ve gerekli devir de hesaplanır.
Salyangoz fan debi hesabı nasıl yapılır?
İki anlamı vardır. Mahalin ihtiyacı soruluyorsa debi hava değişiminden ya da davlumbaz ölçüsünden bulunur (havalandırma ve davlumbaz emiş hesapları). Fanın verdiği debi soruluyorsa katalogdaki fan eğrisi ile hattın sistem eğrisi kesiştirilir ya da sahada pitot tüpü veya anemometreyle ölçülür: Q = ortalama hız × kanal kesiti.
Fan motor gücü nasıl hesaplanır?
Motor gücü (kW) = Q (m³/h) × Δp (Pa) / (3.600.000 × fan verimi × tahrik verimi). Örneğin 6.000 m³/h, 650 Pa ve %72 fan veriminde mil gücü 1,5 kW, kayışlı tahrikte motor çıkış gücü 1,67 kW olur. Soğuk kalkış, rezerv ve motor ortam sıcaklığı eklendikten sonra bir üst standart kademe seçilir; bu örnekte 2,2 kW.
Fan kataloğunda statik basınca mı toplam basınca mı bakılır?
Kanal hesabından gelen değer toplam basınçtır. Katalog statik basınç veriyorsa toplam basınçtan fan çıkış ağzındaki dinamik basınç (ρ × v² / 2) düşülerek kataloğa gidilir. Örnekte 650 Pa toplam basınç, 400 × 315 mm çıkış ağzında 551 Pa statik basınca karşılık geliyor; ikisini karıştırmak devri yaklaşık %6 yanlış seçtiriyor.
Fan devri düşürülürse debi ve güç ne olur?
Debi devirle, basınç devrin karesiyle, güç devrin küpüyle değişir. Devir %20 düşürülürse debi %80, basınç %64, güç %51 olur; ses gücü yaklaşık 4,8 dB azalır. İnverterle frekans yaklaşık devirle aynı oranda ayarlanır.
Sık kanatlı ile seyrek kanatlı salyangoz fan arasındaki fark nedir?
Sık kanatlı salyangoz fan öne eğimli çarktır: düşük devirde çalışır, sessizdir, ama gücü debiyle artar ve serbest debinin en az %45'inde seçilmelidir. Seyrek kanatlı geriye eğimli çarkın verimi daha yüksektir ve aşırı yüklenmez (%40–85 aralığı). Radyal düz kanat tozlu ve aşındırıcı havada kullanılır (%35–80).
Duman tahliye fanı hesabı bu araçla yapılır mı?
Fanın gücü, motoru ve devri için evet; debisi için hayır. Duman tahliye ve merdiven basınçlandırma debisi yönetmeliğe dayalı ayrı araçlarla bulunur. Bu fanların besleme kabloları yangına en az 60 dakika dayanıklı olmalı ve jeneratörden beslenmelidir; yalnız acil durumda 300 °C ve üzerinde çalışmak üzere tasarlanan fanlar verim tebliğinin kapsamı dışındadır.
Fan seçim hesabı Excel olarak indirilebilir mi?
Evet. İndirilen .xlsx dosyasında yoğunluk, basınç dönüşümü, güç zinciri ve motor kademesi formül olarak durur; debi ya da basınç değiştirilince Excel yeniden hesaplar. Birden çok fan Liste sayfasında alt alta hesaplanabilir; yazdırmak için PDF çıktısı da alınabilir.

İlgili Sayfalar

Bu Ölçüyle Teklif İsteyin

Araçtaki “Bu Ölçüyle Teklif İste” düğmesi sonuç özetini formun “İşin detayı” alanına yazar. Adınızı ve telefonunuzu ekleyin; keşif günü için sizi arayalım.

Konu: Keşif talebi: Havalandırma Bakım Onarım