Salyangoz Fan Hesabı ve Fan Seçimi
Ön boyutlandırma içindir, proje hesabının yerine geçmez.
Sonuçlar
Girdiler
| Sembol | Büyüklük | Değer | Birim |
|---|---|---|---|
| Hesap Türü | |||
| Ne Hesaplanacak? | Fan ve Motor Gücü | ||
| Debi ve Basınç | |||
| Q | Hava Debisi | 6.000 | m³/h |
| Debi Birimi | m³/h | ||
| Δp | Sistem Basınç Kaybı | 650 | Pa |
| Basınç Birimi | Pa | ||
| Bu Basınç | Toplam Basınç | ||
| Kullanım Yeri | Genel havalandırma | ||
| Fan | |||
| Fan Tipi | Geriye eğimli salyangoz (seyrek kanatlı) | ||
| Gövde | Gövdeli | ||
| Güç İçin Katalog Bilgisi | Fan Verimi | ||
| ηf | Fan Verimi | 72 | % |
| Fan Çıkış Ağzı | Dikdörtgen | ||
| a | Çıkış Ağzı Genişliği | 400 | mm |
| b | Çıkış Ağzı Yüksekliği | 315 | mm |
| Motor ve Tahrik | |||
| Tahrik | Kayış kasnak (327/2011 varsayılanı) | ||
| Besleme | Üç Faz | ||
| U | Gerilim | boş | |
| ηm | Motor Verimi | 88 | % |
| cosφ | Güç Faktörü | 0,8 | |
| Hava Koşulu | |||
| t | Fan Girişindeki Hava Sıcaklığı | 35 | °C |
| z | Rakım | 100 | m |
| tsoğuk | Kışın Kalkış Sıcaklığı | 0 | °C |
| Motor Ayrıntıları | |||
| Kutup Sayısı | 4 kutup (≈ 1500 d/dak) | ||
| n | Motor Anma Devri | boş | |
| Şebeke Frekansı | 50 Hz | ||
| r | Ek Güç Rezervi | 10 | % |
| Motor Ortam Sıcaklığı | 40 | °C | |
| Motor Rakımı | boş | ||
| Güç Eğrisinin Tepe Değeri | boş | ||
| Kurulum ve Sistem | |||
| p0 | Debiden Bağımsız Sabit Basınç | 0 | Pa |
| Fan Çıkışındaki Düz Kanal | boş | ||
| Giriş Dirseğinin Fana Uzaklığı | boş | ||
| Giriş Kanalı Çapı | boş | ||
| Hava Yoğunluğu Ayrıntısı | |||
| pvak | Emiş Vakumu | 0 | Pa |
| ρkat | Katalog Yoğunluğu | 1,2 | kg/m³ |
| ρ | Bilinen Hava Yoğunluğu | boş | |
| ErP Verim Kontrolü | |||
| ErP hedef verimiyle karşılaştır | Evet | ||
| Ölçüm Kategorisi | B/D (Toplam Verim) | ||
| Uyarı Kademesi | 24.07.2027’ye Kadar | ||
| Değişken hız sürücüsü (inverter) var | Hayır | ||
| Özel Kullanım | seçim yok | ||
| Koruma Izgarası Açıklığı | boş | ||
| BEP Debisi | boş | ||
| BEP Basıncı | boş | ||
| BEP Devri | boş | ||
| BEP Toplam Verimi | boş | ||
| BEP Elektrik Gücü | boş | ||
Sonuçlar
Önerilen Motor: 2,2 kW
| Sembol | Büyüklük | Değer | Birim |
|---|---|---|---|
| Önerilen Motor4 kutup · gereken 2,07 kW | 2,2 | kW | |
| Fan Mil GücüFan verimi %72 · hava gücü 1.083 W | 1,505 | kW | |
| Elektrik GücüAkım 3,43 A · SFP 1.141 W/(m³/s) | 1,9 | kW | |
| Katalogda Aranacak BasınçToplam; statik 584 Pa (1,2 kg/m³) | 689 | Pa | |
| Hava Gücü6.000 m³/h × 650 Pa toplam | 1.083 | W | |
| ErP Verim DurumuÇalışma noktası (bilgi) %56,9, 2015 kademesi hedefi %56,4 | Sağlıyor | ||
| Debi ve Fan Basıncı | |||
| Debi1,6667 m³/s · 3.531 cfm | 6.000 | m³/h | |
| Fan Toplam Basıncı66,3 mmSS · 2,61 inç SS | 650 | Pa | |
| Çıkış HızıÇıkış ağzı 0,126 m² | 13,23 | m/s | |
| Çıkış Dinamik Basıncı | 99 | Pa | |
| Fan Statik BasıncıKatalogda 584,1 Pa | 551 | Pa | |
| Çıkışta Gereken Düz KanalEşdeğer çap 0,401 m | 1,04 | m | |
| Katalog Toplam BasıncıΔp·ρkat/ρ, debi değişmez | 689 | Pa | |
| Hava GücüPu = Q·pf | 1.083,3 | W | |
| Sıkıştırılabilirlik KatsayısıYalnız bilgi; hava gücüne çarpılmaz | 0,99805 | ||
| Mil Gücü (Diğer Birimler)2,02 hp | 2,05 | PS | |
| Hava Koşulu | |||
| Atmosfer Basıncı100 m rakım | 100.129 | Pa | |
| Fan Girişindeki Yoğunluk35 °C | 1,132 | kg/m³ | |
| Yoğunluk Oranıρ/ρkat, katalog 1,2 kg/m³ | 0,9434 | ||
| Soğuk Kalkış Yoğunluğu0 °C | 1,2771 | kg/m³ | |
| Motor Seçimi | |||
| ηT | Tahrik VerimiAB 327/2011 Ek II, düşük verimli kayış varsayılanı | 0,8988 | |
| Motor Mil Çıkışıİşletmede, Pa / ηT | 1,674 | kW | |
| Soğuk Kalkışta Motor Gücü | 1,881 | kW | |
| Rezervli Gerekli GüçBelirleyici: soğuk kalkış, rezerv %10 | 2,07 | kW | |
| Motor VerimiEtiket değeri | 0,88 | ||
| Elektrik Giriş Gücü | 1,902 | kW | |
| AkımÜç faz 400 V, cosφ 0,8 | 3,43 | A | |
| SFP | Özgül Fan Gücü | 1.141 | W/(m³/s) |
| Toplam VerimPu / Pe | %56,95 | ||
| Motor Devri4 kutup senkron devir (yaklaşık) | 1.500 | d/dak | |
| Motor Anma MomentiM = 9550·P/n | 14 | Nm | |
Kontroller
| Kontrol | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Soğuk kalkışta motor gücü 1,88 kW (işletmede 1,67 kW). Motoru buna göre seçin ya da kalkışta kapalı damper kullanın. | Sınırda | TCF FE-1600 |
| 24.07.2027 sonrası kademe hedefi %59,4; çalışma noktası verimi %56,9 ile sağlanmıyor. | Sınırda | 327/2011 Ek I; SGM-2026/2 Ek II |
| 2,2 kW motor, gereken 2,07 kW gücü karşılıyor (belirleyici: soğuk kalkış gücü, rezerv %10). | Uygun | IEC 60072-1 kademeleri [G13]; Gamak teknik katalog |
| Çalışma noktasındaki toplam verim %56,9, 2015 kademesi hedefinin (%56,4) üstünde (bilgi amaçlı). | Uygun | 327/2011 Ek I; SGM-2026/2 Ek II |
| Fan basıncı 650 Pa, 0,1·p1 = 10.013 Pa sınırının altında; çıkış hızı 13,2 m/s < 65 m/s: mevzuattaki fan tanımı içinde. | Uygun | SGM-2026/2 Md. 4(1)(m) |
Mevzuat ve bilgi notları
| Kontrol | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Sıkıştırılabilirlik katsayısı kp yalnız bilgi olarak verilir; 2,5 kPa altında etkisi %1'in altındadır. Hava gücü SGM-2026/2 Ek III 6.1'e göre kp'siz hesaplanır. | Bilgi | AB 327/2011 Ek II 3.3; SGM-2026/2 Ek III 6.1 |
| ErP uygunluğu üreticinin en iyi verim noktasındaki (BEP) beyanıyla değerlendirilir; çalışma noktası verimi bilgi amaçlıdır ve uygunluk beyanı yerine geçmez. | Bilgi | AB 327/2011 Ek II; SGM-2026/2 Ek III |
| Fan çıkışında tam basınç dönüşümü için en az 1,04 m düz kanal bırakın. | Bilgi | TCF FE-100 (AMCA 201 aktarımı) |
Sonuç özeti teklif formuna yazılır; adınızı ve telefonunuzu eklemeniz yeterli.
Motor Gücü Karşılaştırması
| Durum | Fan Mil Gücü | Tahrik Verimi | Motor Gücü |
|---|---|---|---|
| İşletme | 1,505 kW | 0,8988 | 1,674 kW |
| Soğuk kalkış | 1,697 kW | 0,9022 | 1,881 kW |
| Gerekli (rezerv %10) | 2,07 kW | ||
| Seçilen kademe | 2,2 kW |
ErP Verim Kontrolü (Kategori B/D, toplam)
| Kademe | Tip Satırı | Toplam Verim | Hedef | Durum |
|---|---|---|---|---|
| 2015 (24.07.2027'ye kadar) | geriye eğimli santrifüj, gövdeli | %56,95 | %56,43 | Sağlıyor |
| 2027 (24.07.2027 sonrası) | diğer santrifüj | %56,95 | %59,43 | Sağlamıyor |
Adım adım çözüm
| Adım | Formül | Yerine koyma | Sonuç |
|---|---|---|---|
| 1. Atmosfer Basıncı | |||
| 1.1Kaynak: Standart atmosfer (ASHRAE Bl.1, NWS) [K19] | patm = 101325·(1 − 2,25577·10⁻⁵·z)5,2559 | 101325·(1 − 2,25577·10⁻⁵·100)5,2559 | 100 129 Pa |
| 2. Gaz Yoğunluğu | |||
| 2.1Kaynak: İdeal gaz, kuru hava [K1] | ρgaz = patm / (R·(t + 273,15)), R = 287,042 J/(kg·K) | 100 129 / (287,042·308,15) | 1,1320 kg/m³ |
| 3. Yoğunluk Oranı | |||
| 3.1Kaynak: TCF FE-1600 [K2] | ρ/ρkat | 1,1320 / 1,200 | 0,9434 (faktör ρkat/ρ = 1,0601) |
| 4. Soğuk Kalkış Yoğunluğu | |||
| 4.1Kaynak: TCF FE-1600 [K2] | ρsoğuk = patm/(R·Tsoğuk)·(patm − pvak)/patm | tsoğuk = 0,0 °C | 1,2771 kg/m³ |
| 5. Çıkış Hızı ve Dinamik Basınç | |||
| 5.1Kaynak: ME415, TCF ERG-100 [K1, K5] | v = Q/Apd2 = ρ·v²/2 | 1,6667/0,1260 = 13,23 m/s1,1320·13,23²/2 | 99,0 Pa |
| 6. Fan Statik Basıncı | |||
| 6.1Kaynak: SGM-2026/2 Ek I (18)–(19) [K14] | psf = pf − pd2 | 650,0 − 99,0 | 551,0 Pa (katalogda 584,1 Pa) |
| 7. Çıkışta Efektif Kanal Boyu | |||
| 7.1Kaynak: TCF FE-100 (AMCA 201 aktarımı) [K6] | De = √(4A/π)Le = De·(2,5 + max(0, (v − 12,7)/5,08)) | De = 0,401 m | 1,04 m |
| 8. Katalog Eşdeğeri Basınç | |||
| 8.1Kaynak: TCF FE-1600 [K2] | Δpkat = pf·ρkat/ρ (Q değişmez) | 650,0·1,0601 | 689,0 Pa |
| 9. Hava Gücü | |||
| 9.1Kaynak: SGM-2026/2 Ek III 6.1 [K14]; ME415 [K1] | Pu = Q·pf (kp çarpılmaz) | 1,6667·650,0 | 1083,3 W |
| 10. Fan Mil Gücü | |||
| 10.1Kaynak: ME415 [K1] | Pa = Pu/ηf | 1083,3/0,720 | 1,505 kW |
| 11. Sıkıştırılabilirlik Katsayısı (Bilgi) | |||
| 11.1Kaynak: TCF ERG-100 Kp yapısı; 327/2011 Ek II 3.3 (Pu'ya çarpılmaz) [K5, K11] | kp = [ln(1+x)/x]·[z/ln(1+z)]x = pf/p1, z = (κ−1)/κ·Pa/(Q·p1) | x = 0,00649, z = 0,00258 | 0,99805 |
| 12. Tahrik Verimi | |||
| 12.1Kaynak: AB 327/2011 Ek II, düşük verimli kayış varsayılanı [K11] | Pa ≥ 5: 0,96 · 1 < Pa < 5: 0,0175·Pa + 0,8725 · Pa ≤ 1: 0,89 | Pa = 1,505 kW | ηT = 0,8988 |
| 13. Motor Mil Çıkışı (İşletme) | |||
| 13.1Kaynak: ME415 verim zinciri [K1] | Pm = Pa / ηT | 1,505 / 0,8988 | 1,674 kW |
| 14. Soğuk Kalkış Gücü | |||
| 14.1Kaynak: TCF FE-1600 [K2] | Pa,soğuk = Pa·ρsoğuk/ρPm,soğuk = Pa,soğuk/ηT(Pa,soğuk) | 1,505·1,1281 = 1,697 kWηT = 0,9022 | 1,881 kW |
| 15. Ek Güç Rezervi | |||
| 15.1Kaynak: r kullanıcı kabulüdür; normatif değeri yok [G13] | Pgerekli = max(Pm, Pm,soğuk, Pm,maks)·(1 + r) | 1,881·(1 + 0,10) | 2,070 kW |
| 16. Standart Motor Kademesi | |||
| 16.1Kaynak: IEC 60072-1 kademeleri (standart metni okunmadı) [G13] | Pmotor ≥ Para (ilk kademe) | 2,070 kW | 2,20 kW |
| 17. Elektrik Giriş Gücü | |||
| 17.1Kaynak: Motor etiket verimi | Pe = Pm / ηm | 1,674 / 0,8800 | 1,902 kW |
| 18. Akım | |||
| 18.1Kaynak: ME415, Gamak [K1, K17] | I = Pe / (√3·U·cosφ) | 1902 / (√3·400·0,80) | 3,43 A |
| 19. Özgül Fan Gücü | |||
| 19.1Kaynak: Tanım (EN 16798-3 sınıfları DOĞRULANAMADI; sınıf yazılmaz) | SFP = Pe / Q | 1902 / 1,6667 | 1141 W/(m³/s) |
| 20. Toplam Verim | |||
| 20.1Kaynak: AB 327/2011 Ek II; SGM-2026/2 Ek III 6.1 [K11, K14] | ηe = Pu / Pe | 1083,3 / 1902,3 | %56,95 |
| 21. Toplam Verim (ErP Tanımı) | |||
| 21.1Kaynak: AB 327/2011 Ek II; SGM-2026/2 Ek III 6.1 [K11, K14] | ηe = Cc·Pu/Pe (2015)ηe = Cguard·Cc·Pu/Pe (2027, Cp = 1) | Cc₁₅ = 1,0000, Cc₂₇ = 1,0000, Cguard = 1,0000 | %56,95%56,95 |
| 22. Hedef Verim 2015 Kademesi (24.07.2027'ye Kadar) | |||
| 22.1Kaynak: 327/2011 Ek I Tablo 2; SVGM 2019/15 [K12, K15] | 4,56·ln(P) − 10,50 + N | geriye eğimli santrifüj, gövdeli, kategori B/D, N = 64,00, Pe = 1,902 kW | %56,43 (sağlıyor) |
| 23. Hedef Verim 2027 Kademesi (24.07.2027'den Sonra) | |||
| 23.1Kaynak: SGM-2026/2 Ek II [K14] | 4,56·ln(Pe) − 10,5 + N | diğer santrifüj, kategori B/D | %59,43 (sağlamıyor) |
Ön boyutlandırma içindir, proje hesabının yerine geçmez.
Varsayımlar
- Kuru hava; yoğunluk sıcaklık, rakım ve emiş vakumundan hesaplanır (TCF FE-1600). Nem etkisi ihmal edilir.
- Hava gücü Pu = Q·pf; sıkıştırılabilirlik katsayısı çarpılmaz, yalnız bilgi olarak verilir (SGM-2026/2 Ek III 6.1).
- Kayış ve motor verimi girilmezse AB 327/2011 Ek II varsayılanları kullanılır; motor verimi Pe ile iterasyonla bulunur.
- Ek güç rezervi kullanıcı kabulüdür, normatif değeri yoktur. Ortam ve rakım düşürmesi Gamak teknik kataloğundan, ara değerler doğrusal.
- ErP uygunluğu üreticinin en iyi verim noktası (BEP) beyanıyla değerlendirilir; çalışma noktası verimi bilgi amaçlıdır.
- Katalog eğrisi ikinci derece en küçük kareler eğrisiyle temsil edilir; seçim üretici eğrisi ve kataloğuyla teyit edilmelidir.
Kaynaklar ve standartlar
- Standart atmosfer (ASHRAE Bl.1, NWS) [K19]
- İdeal gaz, kuru hava [K1]
- TCF FE-1600 [K2]
- ME415, TCF ERG-100 [K1, K5]
- SGM-2026/2 Ek I (18)–(19) [K14]
- TCF FE-100 (AMCA 201 aktarımı) [K6]
- SGM-2026/2 Ek III 6.1 [K14]; ME415 [K1]
- ME415 [K1]
- TCF ERG-100 Kp yapısı; 327/2011 Ek II 3.3 (Pu'ya çarpılmaz) [K5, K11]
- AB 327/2011 Ek II, düşük verimli kayış varsayılanı [K11]
- ME415 verim zinciri [K1]
- r kullanıcı kabulüdür; normatif değeri yok [G13]
- IEC 60072-1 kademeleri (standart metni okunmadı) [G13]
- Motor etiket verimi
- ME415, Gamak [K1, K17]
- Tanım (EN 16798-3 sınıfları DOĞRULANAMADI; sınıf yazılmaz)
- AB 327/2011 Ek II; SGM-2026/2 Ek III 6.1 [K11, K14]
- 327/2011 Ek I Tablo 2; SVGM 2019/15 [K12, K15]
- SGM-2026/2 Ek II [K14]
- TCF FE-1600
- 327/2011 Ek I; SGM-2026/2 Ek II
- IEC 60072-1 kademeleri [G13]; Gamak teknik katalog
- SGM-2026/2 Md. 4(1)(m)
- AB 327/2011 Ek II 3.3; SGM-2026/2 Ek III 6.1
- AB 327/2011 Ek II; SGM-2026/2 Ek III
- TCF FE-100 (AMCA 201 aktarımı)
Ön boyutlandırma içindir, proje hesabının yerine geçmez. Salyangoz fan hesabı, debisi ve basınç kaybı bilinen bir hat için fanın sağlaması gereken basıncı, mil gücünü, motor gücünü ve gerekli devri bulur; katalogdan seçilen bir fanın o hatta hangi noktada çalışacağını gösterir. Yöntem aksiyel ve kanal tipi fanlarda da aynıdır, yalnız katalog eğrisi değişir.
"Salyangoz Fan Debi Hesabı" Aslında İki Ayrı Soru
| Soru | Neye bağlı | Nerede hesaplanır |
|---|---|---|
| Mahalim ya da davlumbazım için kaç m³/h hava gerekir? | Mahal hacmi, hava değişimi, davlumbaz ölçüsü, kirletici kaynağı | Havalandırma hesabı ya da davlumbaz emiş hesabı |
| Seçtiğim ya da elimdeki fan bu hatta kaç m³/h verir? | Fan eğrisi, hattın basınç kaybı, devir, hava yoğunluğu | Bu araç: katalog eğrisi ya da saha ölçümü |
Fan debiyi kendi başına belirlemez; hattın direnciyle dengeye geldiği noktada çalışır. Katalogda 6.000 m³/h yazan bir fan, basınç kaybı hesaptan yüksek çıkan bir kanalda belirgin biçimde daha az hava basar. Hesaba bu yüzden debiyle birlikte hattın toplam basınç kaybı girer.

Hesaba Girenler
| Bilgi | Birim | Kaynağı |
|---|---|---|
| Debi (Q) | m³/h | İhtiyaç hesabı ya da proje |
| Hattın toplam basınç kaybı (Δp) | Pa (1 mmSS = 9,81 Pa) | Kanal, dirsek, filtre, davlumbaz ve çıkış kayıplarının toplamı: hava kanalı hesabı |
| Fan girişindeki hava sıcaklığı, rakım, emiş vakumu | °C, m, Pa | Proses ve yer bilgisi |
| Fan tipi ve katalog eğrisi | - | Üretici kataloğu; eğrinin hangi devir ve yoğunluk için verildiğiyle birlikte |
| Fan verimi, tahrik tipi, motor verimi, cosφ, gerilim | %, V | Katalog ve motor etiketi |
Statik, Dinamik ve Toplam Basınç
pd = ρ × v² / 2 pt = ps + pd psf = pf − pd2
Kanal hesabından gelen kayıp, fanın sağlaması gereken toplam basınçtır (pf). Türkiye'de salyangoz fan kataloglarının çoğu ise statik basınç verir (psf). Aradaki fark fan çıkış ağzındaki dinamik basınçtır (pd2): v = Q / A_çıkış ile hesaplanır. Katalog statik basınç veriyorsa kataloğa götürülecek değer pf − pd2'dir. Bu çıkarma her debide yeniden yapılır, çünkü pd2 debinin karesiyle değişir; tasarım noktasındaki tek bir pd2 değerini bütün eğriden düşmek çalışma noktasını kaydırır.
Hava Yoğunluğu: Sıcak Hava ve Rakım
Fan katalogları standart hava (1,2 kg/m³) için verilir. Fan aynı devirde yoğunluk ne olursa olsun aynı hacimsel debiyi taşır; basınç ve güç ise yoğunlukla doğru orantılıdır. Mutfak egzozu, fırın, kurutma ve proses hatlarında bu fark seçimi değiştirir.
p_atm = 101325 × (1 − 2,25577·10⁻⁵ × z)^5,25588 (Pa; z: rakım, m)
ρ = p_atm / (287,05 × (t + 273,15)) (kg/m³)
Δp_katalog = Δp_gerçek × 1,2 / ρ (debi değişmez)
Fan girişinde filtre ya da toz toplayıcı gibi büyük bir direnç varsa emiş vakumu da giriş yoğunluğunu düşürür; fan üreticilerinin mühendislik kılavuzları bu düzeltmeyi vakum 2,49 kPa'yı aştığında önemli sayar. Toz toplama fanında bu yüzden jet pulse filtre hesabı ile birlikte bakılır.
Fan Gücü: Havadan Motora
Pu [W] = Q [m³/s] × Δp [Pa] hava gücü
Pa = Pu / ηf fan mil gücü (ηf: fan verimi)
Pm = Pa / ηT motorun vermesi gereken güç (ηT: tahrik verimi)
Pe = Pm / ηm şebekeden çekilen güç (ηm: motor verimi)
I = Pe / (√3 × U × cosφ) üç fazlı motor akımı
Kısa yol: Pu [kW] = Q [m³/h] × Δp [Pa] / 3.600.000. Doğrudan akuple fanda ηT = 1'dir. Kayışlı tahrikte üretici değeri yoksa AB fan tüzüğünün (327/2011, Ek II) düşük verimli kayış varsayımı kullanılabilir:
| Fan mil gücü | Kayış tahrik verimi |
|---|---|
| 1 kW ve altı | 0,89 |
| 1–5 kW | 0,0175 × Pa + 0,8725 |
| 5 kW ve üstü | 0,96 |
Fan verimi bilinmiyorsa kanat tipinin tipik en iyi verimi yalnız fikir verir: öne eğimli yaklaşık %63, radyal düz kanat yaklaşık %65, aksiyel yaklaşık %75, geriye eğimli yaklaşık %82. Bu değerler en iyi verim noktasına aittir; çalışma noktası oradan uzaksa gerçek verim düşer ve hesaplanan güç az çıkar. Motor seçimi için katalogdaki verim ya da güç eğrisi gerekir.
Motor Seçimi
- Soğuk kalkış: Sıcak havayla çalışan fan soğukken de kalkıyorsa motor soğuk havadaki güce göre seçilir ya da hava ısınana kadar kapalı tutulan bir damper konur. Güç yoğunlukla orantılıdır:
Pa,soğuk = Pa × ρ_soğuk / ρ_işletme. - Güç eğrisinin biçimi: Geriye eğimli fanlarda güç eğrisi bir tepeden sonra düşer; tepe güce göre seçilen motor, devir sabitken sistem direnci değişse de aşırı yüklenmez. Öne eğimli (sık kanatlı) ve radyal fanlarda güç debiyle artar: hattın direnci hesaplanandan düşük çıkarsa fan daha çok hava basar ve motor aşırı yüklenir.
- Rezerv: Motor gücüne eklenecek pay için normatif bir değer yoktur, mühendis kararıdır. Araç rezervi ayrı satırda gösterir; varsayılan %10 bir kabuldür.
- Ortam sıcaklığı ve rakım: Motor anma gücü genellikle 40 °C ortam ve 1.000 m rakıma kadar geçerlidir. Motor hava akımının içindeyse ya da sıcak bir ortamdaysa üretici kataloğundaki düşürme katsayısı uygulanır; yerli bir motor kataloğunda örneğin 50 °C ortam için anma gücünün %90'ı, 60 °C için %80'i verilir.
- Standart kademe: Bulunan güç bir üst standart motor gücüne yuvarlanır (… 1,1 · 1,5 · 2,2 · 3 · 4 · 5,5 · 7,5 · 11 kW …).
Fan Eğrisi, Sistem Eğrisi ve Çalışma Noktası
Türbülanslı akışta kanal kayıpları debinin karesiyle artar: Δp_sistem = K × Q², K = Δp_tasarım / Q_tasarım². Katalogdan alınan en az üç noktayla fan eğrisi ikinci derece bir eğriyle temsil edilir; iki eğrinin kesiştiği nokta çalışma noktasıdır. Devir değişince fan eğrisi fan yasalarıyla ölçeklenir ve eğrinin tasarım noktasından geçmesi için gereken devir bulunur.
Basınç eğrisinin tepe noktasının solunda akış kararsızdır (stall); fan burada seçilmez. Kanat tipine göre güvenli seçim aralığı, basıncın sıfır olduğu serbest debinin yüzdesiyle verilir:
| Kanat tipi | Önerilen çalışma aralığı | Not |
|---|---|---|
| Öne eğimli (sık kanatlı) | Serbest debinin en az %45'i; paralel çalışmada %55 | Güç debiyle artar; gövdesiz kullanılmaz |
| Geriye eğimli ya da geriye meyilli (seyrek kanatlı) | %40–85 | Aşırı yüklenmez; verimi yüksek |
| Radyal düz kanat | %35–80 | Tozlu ve aşındırıcı havada dayanıklı |
Türkiye'de "sık kanatlı" adı öne eğimli, "seyrek kanatlı" adı geriye eğimli ya da radyal çarka karşılık gelir; belirleyici olan ürün adı değil kanat açısıdır. Öne eğimli çarkın kompakt olmasına karşın tepe veriminin genellikle düşük kalmasının işletme enerjisine etkisi ve kayışlı tahrik ile direkt akuple tahrikin karşılaştırması endüstriyel havalandırmada enerji verimliliği yazısında.
Çözümlü Örnek: Kaynak Dumanı Emiş Hattının Fanı
Veriler (hesap örneği): Debi 6.000 m³/h, hattın toplam basınç kaybı 650 Pa. Rakım 100 m, emilen hava 35 °C; fan kışın 0 °C'de kalkacak. Geriye eğimli, gövdeli salyangoz fan, kayışlı tahrik, katalog verimi %72. Motor etiketi: verim %88, 400 V, cosφ 0,80. Fan çıkış ağzı 400 × 315 mm. Katalog eğrisi 1.400 d/dak ve 1,2 kg/m³ için verilmiş.
| Adım | Hesap | Sonuç |
|---|---|---|
| Atmosfer basıncı | 101.325 × (1 − 2,25577·10⁻⁵ × 100)^5,25588 | 100.129 Pa |
| Yoğunluk (35 °C) | 100.129 / (287,05 × 308,15) | 1,132 kg/m³ |
| Katalog eşdeğeri toplam basınç | 650 × 1,2 / 1,132 | 689 Pa |
| Çıkış hızı ve dinamik basınç | 1,667 / (0,400 × 0,315); 1,132 × 13,23² / 2 | 13,23 m/s; 99 Pa |
| Fan statik basıncı | 650 − 99; katalog yoğunluğunda 551 × 1,2 / 1,132 | 551 Pa; katalogda 584 Pa |
| Hava gücü | 1,667 m³/s × 650 Pa | 1.083 W |
| Fan mil gücü | 1.083 / 0,72 | 1,505 kW |
| Kayış verimi | 0,0175 × 1,505 + 0,8725 | 0,899 |
| Motor çıkış gücü (işletme) | 1,505 / 0,899 | 1,674 kW |
| Soğuk kalkış (0 °C, ρ = 1,277) | 1,505 × 1,277 / 1,132 = 1,697 kW mil; kayış verimi 0,902 | 1,881 kW |
| %10 rezervle motor | 1,881 × 1,10 = 2,07 kW; bir üst kademe | 2,2 kW |
| Şebeke gücü, akım, özgül fan gücü | 1,674 / 0,88; 1.902 / (√3 × 400 × 0,80); 1.902 / 1,667 | 1,90 kW; 3,43 A; 1.141 W/(m³/s) |
Soğuk kalkışta motorun vermesi gereken güç işletmedekinden yaklaşık %12 fazladır; motor bu değere göre seçildi. Sistemin toplam verimi 1.083 / 1.902 = %57'dir.
Katalog Eğrisiyle Gerekli Devir
Aynı fanın 1.400 d/dak eğrisinden dört nokta okundu: 3.000 m³/h'de 900 Pa, 5.000'de 820 Pa, 7.000'de 640 Pa, 9.000'de 350 Pa. Kataloğun bu basınçları toplam mı statik mi verdiği sonucu değiştirir:
| Katalog basıncı | 1.400 d/dak'da çalışma noktası | Tasarım noktası için devir | Serbest debiye oranı |
|---|---|---|---|
| Toplam basınç | 6.166 m³/h | 1.362 d/dak | %57 |
| Statik basınç (400 × 315 çıkış ağzı) | 6.527 m³/h | 1.287 d/dak | %60 |
Statik kataloğu toplam basınç gibi okumak bu örnekte devri yaklaşık %6 yüksek seçtirir; fan yasalarına göre bu yaklaşık %12 fazla basınç ve %19 fazla güç demektir. İki durumda da çalışma noktası geriye eğimli fan için önerilen %40–85 aralığında ve tepe noktasının sağında, yani kararlı bölgededir.
Fan Yasaları: Devir, Çap ve Yoğunluk Değişince
Q2 = Q1 × (n2 / n1) × (D2 / D1)³
Δp2 = Δp1 × (n2 / n1)² × (D2 / D1)² × (ρ2 / ρ1)
P2 = P1 × (n2 / n1)³ × (D2 / D1)⁵ × (ρ2 / ρ1)

Çap terimleri yalnız geometrik olarak benzer fanlar içindir; farklı model ya da markalar arasında kullanılmaz. Aynı fanın devri düşürüldüğünde ses gücü yaklaşık 50 × log(n2 / n1) dB değişir:
| Devir oranı | Debi | Basınç | Güç | Ses gücü |
|---|---|---|---|---|
| 0,90 | %90 | %81 | %73 | yaklaşık −2,3 dB |
| 0,83 (örnekte 6.000 → 5.000 m³/h) | %83 | %69 (650 → 451 Pa) | %58 (1,505 → 0,871 kW) | yaklaşık −4,0 dB |
| 0,80 | %80 | %64 | %51 | yaklaşık −4,8 dB |
İnverterle devir ayarında frekans yaklaşık devirle orantılıdır; örnekteki fan 5.000 m³/h için yaklaşık 41,7 Hz'de çalışır. 50 Hz'in üstüne çıkmak risklidir: güç devrin küpüyle artar, motor anma gücünü aşamaz ve çarkın izin verilen en yüksek devri katalogdan kontrol edilmelidir.
Mutfak Egzozunda Motor Neden Bir Kademe Büyür?
6.000 m³/h debili, 514 Pa kayıplı, 50 °C egzoz havası taşıyan doğrudan akuple bir fan düşünelim; fan verimi %65. Deniz seviyesinde yoğunluk 1,092 kg/m³, katalogda aranacak basınç 514 × 1,2 / 1,092 = 565 Pa. Hava gücü 857 W, mil gücü 1,32 kW, %10 rezervle 1,45 kW: ilk bakışta 1,5 kW motor yeterli görünür. Motor 50 °C hava akımının içinde çalıştığı için anma gücü yaklaşık %90'a düşer; 1,45 / 0,90 = 1,61 kW olur ve 2,2 kW motor gerekir. Bina tarafında da kurallar vardır: Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik mutfak egzozunun diğer sistemlerden bağımsız olmasını, egzozun hava giriş açıklıklarından en az 5 m uzağa atılmasını ister ve mutfak egzoz kanalına yangın damperi konulmasına izin vermez. Mutfak hattının bütünü restoran havalandırma sistemleri sayfasında.
Mevcut Fanın Debisi Nasıl Ölçülür?
Sahadaki bir fanın gerçek debisi, emiş ya da basma kanalının düz bir bölümünde yapılan ölçümle bulunur:
- Pitot tüpüyle: kesitte birden çok noktada hız basıncı okunur. Ortalama hız basıncı, okumaların kareköklerinin ortalamasının karesidir; doğrusal ortalama alınmaz.
v = √(2 × pv,ort / ρ),Q = v × A. Negatif okumalar sıfır sayılır. - Anemometreyle: nokta hızlarının doğrusal ortalaması alınır,
Q = v_ort × A.
Örnek: 500 × 400 mm kanalda dokuz noktada 36–47 Pa arası hız basıncı okunmuş, hava 25 °C (ρ = 1,170 kg/m³). Ortalama hız basıncı 41,27 Pa, hız 8,40 m/s, debi yaklaşık 6.050 m³/h. AMCA yöntemine dayanan üretici saha test kılavuzlarına göre saha ölçümünün belirsizliği tipik olarak %7–11'dir; laboratuvar testinde %2'nin altına iner. Ölçülen debi fan yasalarına aktarılarak devir değişikliğinin etkisi bulunur. Ölçüm, ayar ve fan değişimi işleri havalandırma bakım ve onarım kapsamındadır.
Katalog Basıncı Sahada Neden Çıkmaz?
Katalog eğrisi laboratuvarda, fanın girişi ve çıkışı düzgünken ölçülür. Sahada çıkışa hemen dirsek konursa ya da giriş dirseği fana çok yakınsa fan katalogdaki basıncı veremez; buna sistem etkisi denir. AMCA kaynaklı kurallar:
- Çıkışta, çıkış hızı 12,7 m/s'ye kadar en az 2,5 eşdeğer kanal çapı düz kanal bırakılır; hız her 5,08 m/s arttığında bir çap eklenir. Örnekteki 400 × 315 mm ağızda bu yaklaşık 1,04 m'dir.
- Giriş dirseği fan girişinden en az 3 eşdeğer çap önce bitmelidir.
- Çıkış kanalının kesiti fan ağzının %95–105'i olmalı; geçişlerde daralma en çok 15°, genişleme en çok 7° eğimle yapılmalıdır.
Dönüş yönü de katalog değerini etkiler: ters dönen salyangoz fan havayı yine aynı ağızdan basar, ama debisi belirgin biçimde düşük kalır ve bu çoğu zaman fark edilmez. İlk çalıştırmada yön gövdedeki okla karşılaştırılır. Kaide, titreşim izolatörü ve esnek bağlantı dahil montaj adımları havalandırma bakım ve onarım sayfasının salyangoz fan montajı bölümünde.
Fan Seçiminde Mevzuat
- Asgari verim: 125 W–500 kW elektrik gücündeki fanların verim alt sınırı, AB 2024/1834 tüzüğünün karşılığı olarak 07.02.2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan tebliğle (SGM-2026/2) belirlenir. Tebliğin hükümleri 24.07.2027'de yürürlüğe girer; o tarihe kadar SVGM 2019/15 tebliği uygulanır. Uygunluk, üreticinin en iyi verim noktası için beyan ettiği değerle değerlendirilir, sahadaki çalışma noktasının verimiyle değil.
- Kapsam dışı fanlar: yalnız acil durumda 300 °C ve üzerinde bir saat ya da daha uzun çalışmak üzere tasarlanıp pazarlanan duman tahliye fanları, yalnız askeri tesisler ve sivil savunma sığınakları için tasarlanan fanlar, 100 °C'nin üstünde gaz taşıyan fanlar ve patlayıcı ortam için üretilen fanlar. Hem normal havalandırma hem duman tahliyesi için tasarlanan çift kullanımlı fanlar kapsamdadır.
- Yangın yönetmeliği: duman tahliye ve basınçlandırma fanlarının besleme kabloları yangına en az 60 dakika dayanıklı olmalı ve jeneratörden beslenmelidir. Doğalgaz, LPG ya da tehlikeli madde bulunan yerlerde fanlar ve motorları patlama ve kıvılcım güvenlikli (ex-proof) seçilir.
Duman tahliye ve merdiven basınçlandırma fanlarının debisi bu araçla değil, yönetmeliğe dayanan duman tahliye hesabı ve merdiven basınçlandırma hesabı ile bulunur; o debi ve basınçla fanın gücü ve motoru burada kontrol edilir.
Fan Seçiminde Sık Hatalar
- Katalogdaki serbest üfleme (sıfır basınç) debisini fanın sahadaki debisi sanmak.
- Statik ve toplam basıncı karıştırmak; örnekte bu hata devri %6 yüksek seçtiriyor.
- Sıcak hava hattında kataloğu yoğunluk düzeltmesi yapmadan okumak ve soğuk kalkışı hesaba katmamak.
- Basınç kaybı kesin olmayan bir hatta öne eğimli fanı sınırda motorla seçmek: direnç düşük çıkınca motor aşırı yüklenir.
- Fan çıkışına hemen dirsek ya da daralma koymak; katalog basıncı sahada kaybolur.
Excel Dosyasında Neler Var?
Hesap Excel olarak indirildiğinde yoğunluk, katalog eşdeğer basıncı, güç zinciri, rezerv, motor kademesi, akım ve özgül fan gücü hücrelerde formül olarak yer alır; debi ya da basınç değişince Excel sonucu yeniden hesaplar. Bir projedeki bütün aspiratörler Liste sayfasında satır satır hesaplanabilir, katalog eğrisi noktaları ayrı sayfaya yapıştırılır. PDF çıktısında fan ve sistem eğrisi grafiği, adım adım çözüm ve kaynaklar bulunur.
Fan Seçiminden Sonra
Kaynak atölyelerinde fanın davlumbaz, kol ve filtreyle birlikte boyutlandırılması kaynak dumanı emiş sistemi sayfasında; fabrika hatları için endüstriyel havalandırma sistemleri. Hücreli aspiratör, salyangoz fan, kanal tipi fan, çatı fanı ve jet fanın hangi işte kullanıldığı ve her tipte teklif tutarını hangi seçimin yükselttiği hücreli aspiratör fiyatları sayfasındaki karşılaştırma tablosunda. Hesap çıktısıyla keşif talebi için iletişim sayfasını kullanabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Salyangoz fan hesabı nasıl yapılır?
Salyangoz fan debi hesabı nasıl yapılır?
Fan motor gücü nasıl hesaplanır?
Fan kataloğunda statik basınca mı toplam basınca mı bakılır?
Fan devri düşürülürse debi ve güç ne olur?
Sık kanatlı ile seyrek kanatlı salyangoz fan arasındaki fark nedir?
Duman tahliye fanı hesabı bu araçla yapılır mı?
Fan seçim hesabı Excel olarak indirilebilir mi?
İlgili Sayfalar
Diğer Hesaplama Araçları
- Havalandırma Kanalı Hesabı
- Havalandırma Kanalı Metrekare Hesaplama ve Metraj Cetveli
- Otopark Havalandırma Hesabı
- Davlumbaz Emiş ve Mutfak Havalandırma Hesabı
- Havalandırma Hesabı
- Merdiven Basınçlandırma Hesabı
- Duman Tahliye Hesabı
- Sığınak Havalandırma Hesabı
- Menfez Hesabı
- Jet Pulse Filtre Hesabı
- Klima Santrali Hesabı
- VRF Klima Kapasite Hesabı ve Boru Çapı
- Radyant Isıtıcı Kapasite Hesabı

