Menfez Nasıl Takılır? Asma Tavan ve Kanal Bağlantısı

Ticari bir binada menfez iki ayrı aşamada takılır. Birinci aşama tavan kapanmadan önce yapılır: menfezin arkasında kalacak plenum kutusu ya da boğaz parçası askıya alınır, kanala bağlanır, yalıtılır. İkinci aşama tavan boyandıktan sonra gelir: görünen çerçeve yerine oturtulur, kanatlar yönlendirilir, her menfezin debisi ölçülüp ayarlanır. Evde pencereye takılan plastik bir menfez birkaç vidayla biter; ofis, mağaza ya da restoran salonunda ise menfezin nasıl takıldığı odanın cereyan yapıp yapmayacağını, menfezin ıslık çalıp çalmayacağını ve yıllar sonra sökülüp temizlenebileceğini belirler. Bu yüzden menfez nasıl takılır sorusu burada iki aşamanın sırasıyla cevaplanıyor; anlatılan sıra modüler asma tavan, alçıpan tavan, duvar ve açık tavandaki kanal yüzü için geçerlidir. Lineer, anemostat ve panjur tiplerinin ne olduğu menfez nedir yazısında anlatılıyor; burada yalnız montaj ele alınıyor.

Montajdan önce: ölçü, yer ve çakışmalar

Menfezin ölçüsü ve adedi sahada göz kararıyla seçilmez. Mahal debisi, menfez başına düşen debi, yüz hızı ve atış mesafesi birlikte hesaplanır; aynı debiyi taşıyan iki ölçüden küçüğü daha gürültülü, büyüğü daha kısa atışlı olabilir. Bu kontroller menfez hesabı aracında adım adım yapılıyor. Mahal debisi bilinmiyorsa önce havalandırma hesabı ile bulunur.

Yer seçiminde tavanı paylaşan diğer tesisatla çakışmalar çözülür:

• Aydınlatma armatürü, sprinkler başlığı, duman dedektörü ve hoparlör aynı tavan modülüne düşmemelidir. Besleme menfezi duman dedektörüne doğrudan üflememelidir.
• Besleme ve dönüş menfezi yan yana konmaz. Üflenen hava odayı dolaşmadan dönüşe çekilir ve odanın uzak köşesi havasız kalır.
• Cam bölmeli ofislerde her oda kendi menfezini alır; bölme hattının tam üstüne gelen menfez havayı iki odaya böler. Bu yerleşimin sahadaki örneği ofis lineer slot menfez ve anemostat montajı kaydında görülebilir.
• ASHRAE'nin oda hava dağıtımı bölümü, katalogdaki ses değerini aynı tip menfezler arasında 3 m ve daha fazla mesafe olduğunda geçerli sayar; daha yakın menfezler odadaki sesi en fazla 3 dB artırır. Sessiz odalarda menfezler sıklaştırılacaksa ölçü bir kademe büyütülür ve hız düşürülür.

Birinci aşama: tavan kapanmadan

Plenum kutusu ve askı

Tavan menfezlerinin çoğu arkasındaki bir plenum kutusuna takılır. Kutu havayı menfezin yüzeyine eşit dağıtır ve kanal bağlantısını menfezden ayırır. Kutunun ağırlığı asma tavanın taşıyıcı profillerine değil, döşemeye bağlanan askı çubuklarına verilir; tavan taşıyıcısı bu yükü ve kanaldan gelen titreşimi taşımak için yapılmaz. Kutunun alt ağzı bitmiş tavan kotuna göre ayarlanır. Ağız tavanın içinde kalırsa menfez çerçevesi kutuya ulaşmaz, tavandan taşarsa çerçeve yüzeye oturmaz; iki durumda da kutu ile menfez arasından tavan boşluğuna hava kaçar.

Kanala bağlantı

Kutu ana kanala sert bir galvaniz kolla ya da esnek kanalla bağlanır. Ana kanaldan kol alınan ağıza bir yaka parçası takılır ve kol ayar damperi çoğunlukla bu noktaya konur. Esnek kanal kısa ve gergin bırakılır, keskin kıvrım yapmaz, iki ucundan kelepçeyle sıkılıp bantla sızdırmaz hâle getirilir. Kutuya yandan ve dik açıyla giren uzun bir esnek kanal havayı kutunun bir tarafına yığar; menfezin bir kenarı güçlü, öbür kenarı zayıf üfler. Kanal güzergâhı, askı aralıkları ve birleşimlerde sızdırmazlık havalandırma kanalı montajı yazısında ayrıca anlatılıyor.

Soğuk hava taşıyan kutu ve kol yalıtılır. Yalıtım kutunun menfeze birleştiği boyuna kadar kesintisiz sürmezse, yazın açıkta kalan yüzeyde nem yoğuşur, damlar ve tavanda leke bırakır. Yalıtım malzemesi ve bindirme detayları için havalandırma kanalı izolasyonu yazısına bakabilirsiniz. Asma tavan içinde kanal tipi iç ünite, motorlu damper ve folyo kaplı esnek bağlantıların birlikte göründüğü bir saha örneği ofis katı kanal tipi iç ünite ve motorlu damper montajı kaydında.

Ayar damperinin yeri

Debi ayarı için iki yer vardır: kol üzerindeki damper ve menfezin hemen arkasındaki karşıt kanatlı damper. Arkadaki damper pratik görünür, çünkü menfez yüzünden tornavidayla ayarlanır; ama ses açısından pahalıdır. ASHRAE'nin oda hava dağıtımı bölümüne göre menfez boğazındaki damper tam açıkken bile katalogdaki ses değerine 4–5 NC ekleyebilir, belirgin biçimde kısıldığında artış 10 NC'yi geçebilir. Bu yüzden kaba ayar kol damperinde, ince ayar menfez arkasında yapılır. Toplantı odası ve yönetici odası gibi sessiz mahallerde kol damperi menfezden 5–10 kanal çapı uzağa konur ve arada akustik kaplamalı kanal bırakılır. Kanal sesinin hangi noktada nasıl kesildiği havalandırma susturucusu yazısında.

Kaba montaj biterken tavanda kalacak her damper için bir erişim yolu bırakılır: menfez söküldüğünde ulaşılabilen bir damper ya da asma tavanda açılabilir bir servis kapağı. Tavan kapandıktan sonra ulaşılamayan bir damperin ayarı bozulduğunda tavan kırılmadan düzeltilemez.

Tavana göre boşluk açma

• Modüler asma tavan: Panel tip anemostat ve menfezler bir tavan karosunun yerine oturur. Taşıyıcı profillere yalnız çerçeve dayanır; kutunun ve kanal bağlantısının yükü yine askıdadır.
• Alçıpan tavan: Boşluk, menfez boğazının ölçüsüne göre ve tavan boyasından önce açılır; kenarlar montaj çerçevesiyle (karkas) desteklenir. Menfez çerçevesi boşluğu her kenarda örtmelidir. Boşluk büyük kesilirse kenarda aralık kalır ve tavan arasının karanlığı bu aralıktan görünür.
• Lineer slot hatlar: Uzun hatlar birden çok parçadan oluşur. Birleşim yerleri aynı hizada tutulur, uç kapakları ve köşe parçaları baştan siparişe dahil edilir. Mimari süreklilik için hattın bir kısmı pasif (hava vermeyen) bırakılabilir; pasif bölümün arkası kapatılır, plenum yalnız aktif bölümün arkasına konur.

İkinci aşama: menfezin yerine takılması

1. Zamanı: Menfez, tavan boyası ve ince işler bittikten sonra takılır. Erken takılan menfezin kanatları boya ve alçı tozuyla kaplanır, toz kanala geçer. Kaba montajdan sonra kutu ağızları geçici olarak kapatılır; inşaat tozu varken fan çalıştırılmaz.
2. Bağlantı yöntemine göre takma:
   • Görünür vidalı: Çerçevedeki deliklerden kutu ağzına ya da montaj çerçevesine vidalanır; vida başları menfez rengindedir ya da tıpayla kapatılır.
   • Yaylı klips (gizli bağlantı): Çerçevenin arkasındaki yaylar boğazın iç kenarına tutunur; menfez düz olarak itilerek yerine oturtulur.
   • Köprü bağlantı: Boğazın arkasına yaslanan bir köprü parçası ile menfezin ortasından geçen vida kullanılır; vida sıkıldıkça çerçeve tavana çekilir.
   • Anemostat: Gövde kutuya vidalanır; ön çekirdek modele göre orta vidayla ya da yaylarla gövdeye takılır.
3. Oturma kontrolü: Çerçeve tavana her kenarda eşit basmalı, kanatlar serbest dönmelidir. Bükülmüş bir çerçeve düzeltilmeye çalışılmaz, değiştirilir.
4. Kanat yönü: Bir sonraki bölümdeki kurallara göre ayarlanır.
5. Debi ölçümü ve dengeleme: Her menfezin debisi balometreyle (menfez yüzüne kapatılan, davlumbaz biçimli debi ölçer) ölçülür, projedeki değere göre damperler ayarlanır, ayar konumları sabitlenir ve ölçümler devreye alma tutanağına yazılır. Fana en yakın menfez en fazla havayı alma eğilimindedir; dengelenmeyen bir hatta uzak odalar yetersiz kalır.

Menfez nasıl durmalı? Kanat yönü ve tavana mesafe

Duvara takılan menfezde en sık hata, menfezin tavandan aşağıda, kapı kasası hizasında bırakılmasıdır. Tavana yakın çıkan hava tavan yüzeyine tutunarak ilerler; buna Coanda etkisi denir ve havanın doğrudan insanların üzerine inmeden odaya yayılmasını sağlar. ASHRAE'nin oda hava dağıtımı bölümüne göre menfez tavana 300 mm'den yakın ve kanatları yatay ya da hafifçe yukarı ayarlıysa hava tavana tutunur; 300 mm ve daha uzakta hava tavana yapışmaz, atış kısalır ve jet kullanım bölgesine inebilir. Aynı el kitabının Fundamentals cildindeki hava dağıtımı bölümüne göre serbest kalan bir jetin atışı, tavana tutunan jetin yaklaşık 0,7 katıdır.

Kanat ayarı göz kararıyla bitmez. Duman kalemi ya da menfeze bağlanan ince bir şeritle havanın nereye gittiği görülür. Oturma yerinde cereyan şikâyeti varsa önce kanat açısı ve menfezin tavana mesafesi, sonra debi kontrol edilir.

Kanal yüzüne ve açık tavana menfez takmak

Asma tavanı olmayan depo, mağaza, spor salonu ve atölyelerde menfez doğrudan kanalın üzerine takılır.

• Dikdörtgen kanal yüzü: Kanal yüzünde menfez boğazı ölçüsünde bir ağız açılır, kenarları desteklenir ve menfez kanala vidalanır. Kanal içinde hava menfezin önünden paralel akar; menfeze düz girmediği için akış yönündeki kenardan daha fazla çıkar. Bunu önlemek için ağza kanalın içine uzanan ayarlı bir yönlendirici kanat ya da kısa bir boğaz parçası konur.
• Yuvarlak spiral kanal: Kanal çapına uygun eğrisel çerçeveli menfez kullanılır ya da kanaldan kısa bir boğaz çıkarılıp menfez buna takılır. Açık tavanda kanal ve menfez görünür eleman olduğu için hizalar ve askı aralıkları mimari düzene göre kurulur. Spiral kanalın kendisi spiral kanal nedir yazısında, açık tavanlı bir salon uygulaması fitness salonu spiral kanal sistemi kaydında.
• Kanal ucu: Kanalın bittiği noktaya menfez konacaksa uç, menfez ölçüsüne göre bir genişletme parçasıyla bitirilir. Dar bir kanal ucuna büyük menfez takıldığında menfezin yalnız orta kısmı çalışır.

Dönüş, egzoz ve transfer menfezleri

Emiş tarafındaki menfezler besleme menfezleri gibi atış üretmez; seçimlerini yüz hızı ve ses belirler. ASHRAE'nin oda hava dağıtımı bölümü dönüş menfezi için brüt alan üzerinden şu hızları verir:

Örnek: Bir ofis WC'sinden saatte 100 m³ hava atılıyor ve bu hava koridordan kapı menfeziyle giriyorsa, 1,25 m/s hızla gereken brüt alan 100 / (3600 × 1,25) = 0,022 m², yani yaklaşık 220 cm²'dir. 300 × 100 mm'lik bir kapı menfezinde (300 cm²) hız yaklaşık 0,9 m/s olur ve sınırın altında kalır. Kapı menfezi kapı kanadına iki yüzlü çerçeveyle, kanadın iki yüzünden vidalanarak takılır. Egzoz menfezleri kirli havanın oluştuğu noktaya yakın ve besleme menfezinden uzak konur; aksi hâlde taze hava kirli bölgeye uğramadan dışarı atılır.

Menfez nasıl sökülür ve temizlenir?

Sökme, takma yönteminin tersidir. Görünür vidalı menfezde vidalar çıkarılır. Yaylı klipsli menfez iki yanından eşit kuvvetle ve tavana dik doğrultuda çekilir; açılı çekilirse alçıpanın kenarı kırılır. Köprü bağlantılı menfezde ortadaki vida gevşetilir, anemostatta önce ön çekirdek alınır. Sökerken arkadaki ayar damperinin konumu değiştirilmemelidir. Damper kolu yerinden oynarsa o menfezin debisi değişir ve aynı hattaki diğer menfezler de etkilenir; bu durumda debi yeniden ölçülerek ayarlanır.

Alüminyum ve boyalı menfezler ılık su, nötr deterjan ve yumuşak fırçayla yıkanır; aşındırıcı toz ve çözücü içeren temizleyiciler boyayı bozar. Menfez kuruduktan sonra takılır. Menfezin arkasında, kutunun ya da kanalın içinde toz tabakası görülüyorsa sorun menfezde değil kanaldadır ve menfezi yıkamak birkaç hafta içinde aynı görüntüyü geri getirir. Kanal temizliğinin yöntemleri havalandırma temizliği nasıl yapılır yazısında.

Tavan anemostatlarının çevresinde zamanla oluşan koyu halka çoğu zaman kanaldan gelmez. Menfezden çıkan jet çevresindeki oda havasını da sürükler; oda havasındaki toz ve is bu akımla tavana çarparak birikir. Halka menfezi değiştirerek geçmez; tavan yüzeyi temizlenir ve kalıcı çözüm için odadaki toz ya da duman kaynağı azaltılır.

Menfez nasıl açılır, nasıl kapatılır?

Menfezin "açılması" çoğu zaman arkasındaki ayar damperinin açılması demektir. Karşıt kanatlı damperler menfez kanatlarının arasından ulaşılan bir ayar vidası ya da koluyla tornavidayla açılıp kısılır; motorlu damperler bina otomasyonundan ya da termostattan kumanda edilir.

Bir menfezi tamamen kapatmak göründüğü kadar zararsız değildir. Aynı fana bağlı bir hatta tek menfez kapatıldığında o menfezin havası diğerlerine dağılır; komşu odalarda debi, hız ve ses artar. Kapatma kalıcı olacaksa, örneğin ofis bölmeleri değiştiği için bir oda iptal ediliyorsa, kol kanalı ana kanala yakın noktada kör kapakla kapatılır ve hat yeniden dengelenir. Bölme değişikliğiyle menfezin yeri değişiyorsa kutu taşınır, esnek bağlantı yeni yere göre yenilenir ve debiler yeniden ölçülür. Mevcut sistemlerdeki bu tadilat ve ayar işleri havalandırma bakım ve onarım kapsamında yapılır.

Teslimde kontrol edilecekler

Menfez, plenum kutusu, ayar damperi ve montaj çerçevesinin teklifte ayrı kalemler olarak nasıl yazıldığı menfez fiyatları sayfasında. Menfezleri besleyen kanal ve kutuların imalatı ve montajı hava kanalı imalatı kapsamında; ofis, mağaza ve otel katlarında menfez yerleşiminin sistem kurgusuyla ilişkisi ofis, AVM ve otel havalandırma sayfasında. Kendi binanız için yerinde keşif isteğinizi iletişim sayfasından iletebilirsiniz.