Havalandırma Kanalı Nedir? Malzeme, Kesit ve Bağlantı Tipleri

Bir kanal hattı hakkında karar verilirken dört soru sorulur: hangi malzemeden yapılacak, kesiti dikdörtgen mi yuvarlak mı olacak, içinden hava hangi hızla akacak ve parçalar birbirine nasıl bağlanacak. Bu soruların cevabı hattın sesini, enerji tüketimini, sızdırmazlığını ve yıllar sonra içinin temizlenip temizlenemeyeceğini belirler.

Havalandırma kanalı, fan, klima santrali ya da aspiratörün hareket ettirdiği havayı mahallere, mahallerden geri ya da dışarıya taşıyan kapalı hattır. Ana kanal, branşmanlar, dirsek, redüksiyon, ayrım parçaları, damperler ve menfeze bağlanan son parçalarla birlikte bir ağ oluşturur. Sistemin geri kalanı ne kadar iyi seçilmiş olursa olsun, hava kanalda kaçar, gürültü yapar ya da gereken yere ulaşmazsa sonuç alınamaz.

Taşıdığı havaya göre kanal türleri

Kanal malzemeleri

Galvaniz sac

Bina havalandırmasında en yaygın kanal malzemesi çinko kaplı çelik sactır. Kaplama korozyona karşı korur; kesim ve bükme sırasında kaplaması zarar gören kenarlar mastik ya da çinko boyayla kapatılır. Sac kalınlığı kesitin büyük kenarına ve kanal içindeki basınca göre seçilir: küçük kanallarda ince sac yeterlidir, kenar büyüdükçe sac kalınlaşır ve geniş yüzeylere sertlik kazandırmak için çapraz pres ya da takviye profili eklenir. Dikdörtgen kanalların ölçü kuralları TS EN 1505, dairesel kanallarınki TS EN 1506 standardında verilir.

Paslanmaz çelik

Ticari mutfak egzozunda, gıda ve ilaç üretiminde, yıkanan alanlarda ve nemli ya da hafif korozif havada paslanmaz çelik kanal kullanılır. Mutfak egzozunda ek yerleri kaynaklı ya da yüksek sıcaklığa dayanıklı contalı flanşla sızdırmaz yapılır; yağın kanal dışına sızması yangın riski doğurur.

Önceden izoleli panel kanal

İki yüzü alüminyum folyo kaplı köpük panellerden (PIR ya da fenolik) kesilerek yapılan kanaldır. Hafiftir ve ısıl izolasyonu gövdesindedir; ofis ve ticari alanların iç hatlarında kullanılır. Darbeye ve dış ortama dayanımı sac kanaldan düşüktür.

Diğer malzemeler

• Alüminyum flex kanal: Ana kanaldan menfeze ya da iç üniteye son bağlantıda, kısa boylarda kullanılır. Uzun ve kıvrımlı çekilen flex kanalın direnci yüksektir.
• Tekstil (kumaş) kanal: Açık tavanlı spor salonu, üretim alanı ve depoda havayı gövdesindeki deliklerden dağıtır; sökülüp yıkanabilir.
• PP ve PVC kanal: Laboratuvar çeker ocağı ve kimyasal buhar egzozunda, metali aşındıran havada.
• Siyah sac: Kaynakla birleştirilen, et kalınlığı yüksek toz taşıma ve proses hatlarında.

Kesit: dikdörtgen, dairesel, oval

Dikdörtgen kanal asma tavan yüksekliği kısıtlı olduğunda yere sığar ve kesiti her işe göre ayrı imal edilir. Ancak aynı hava miktarı için çevresi daha uzundur; bu, daha çok sac ve daha çok sürtünme demektir. Geniş yüzeyleri titreşime daha açıktır, dört köşesi sızdırmazlık açısından zayıf noktadır. Kenarlar arasındaki oranın 1'e 4'ü geçmemesi istenir; kanal yassılaştıkça hem sac sarfiyatı hem basınç kaybı artar.

Dairesel (spiral) kanal sac şeridin helisel kilit dikişle sarılmasıyla makinede sürekli üretilir. Aynı kesit alanı için en kısa çevreye sahiptir, sızdırmazlığı yüksektir, standart çaplarda ve hazır parçalarla hızlı monte edilir. Açık tavanda görünür bırakılabilir. Yer kaplaması dezavantajıdır; tavan boşluğu basıksa yassı oval kanala geçilir. Spiral kanalın üretimi ve parçaları spiral kanal nedir yazısında ayrıca anlatılıyor; açık tavanlı bir salondaki uygulaması fitness salonu spiral kanal sistemi sayfasında.

Dikdörtgen bir kanalın aynı sürtünme kaybını veren dairesel karşılığına eşdeğer çap denir ve Huebscher bağıntısıyla hesaplanır: D_e = 1,30 × (a·b)^0,625 / (a+b)^0,25. Örneğin 600×300 mm bir kanalın eşdeğer çapı yaklaşık 457 mm'dir; bu kanal sürtünme açısından yaklaşık 450 mm çaplı bir spiral kanal gibi davranır.

Hava hızı ve kanal boyutu

Kanal kesiti taşınacak debi ve seçilen hızdan bulunur: kesit alanı = debi / hız. Hız yükseldikçe kanal küçülür ve ucuzlar, ama ses, basınç kaybı ve fan enerjisi artar. Bu yüzden hız kanalın nerede olduğuna ve ne taşıdığına göre seçilir:

Seçilen aralık ne olursa olsun değerler projede hesapla doğrulanır. Ana kanaldan branşmanlara kesit hesabı genellikle metre başına sabit sürtünme kaybı esas alınarak yapılır. Debi ve hız girilerek kesit, eşdeğer çap ve basınç kaybını bulmak için hava kanalı hesabı, sac yüzey alanı ve parça metrajı için kanal metraj hesabı aracı kullanılabilir.

Bağlantı tipleri

Boyuna dikiş

Dikdörtgen kanal parçası sacın bükülüp kenarlarının birbirine kilitlenmesiyle kapanır. En yaygın yöntem Pittsburgh kilit denen katlamalı kilittir: kenarlardan biri makinede cep, diğeri dil şeklinde bükülür, dil cebe geçirilip ezilir. Küçük kesitlerde geçmeli kilitler de kullanılır. Sızdırmazlık istenen hatlarda kilit içine mastik sürülür.

Parçaların birbirine bağlanması

• Flanşlı bağlantı: Kanal ağzına hazır profil flanş geçirilir ya da flanş sacın kendisinden makinede şekillendirilir. Köşelere köşe parçası takılır, iki flanş arasına conta konur, köşeler cıvatayla, flanş boyu klips ya da mengeneyle sıkılır. Orta ve büyük kesitli dikdörtgen kanallarda standarttır.
• S ve sürgü bağlantı: Küçük kesitli dikdörtgen kanallarda kenarlara geçirilen S profil ve sürgü şeritle yapılan hafif bağlantıdır. Dayanımı ve sızdırmazlığı flanşlı bağlantıdan düşüktür.
• Manşon ve nipel: Spiral kanalda parçalar iç geçmeyle birleşir. Lastik contalı parçalar mastiksiz sızdırmazlık sağlar; contasız parçalar perçin ya da vidayla tutturulup mastik veya bantla kapatılır.
• Kaynaklı bağlantı: Mutfak egzozu, toz emiş ve proses hatlarında; sızdırmaz ve dayanıklıdır, sonradan sökülmesi zordur.

Sac kanalların sızdırmazlığı harfli sınıflarla tanımlanır: dikdörtgen kanallar için TS EN 1507, dairesel kanallar için TS EN 12237 standardı, sızdırmazlığı A sınıfından başlayıp artan sınıflar belirler. Uzun ve yüksek basınçlı hatlarda istenen sınıf proje şartnamesinde yazılır ve gerekirse sahada kaçak testiyle doğrulanır.

Kanal hattındaki parçalar

• Dirsek: Yön değiştirir. Dar yarıçaplı dikdörtgen dirseklere yönlendirme kanadı konur; aksi hâlde hava dış duvara yığılır, ses ve kayıp artar.
• Redüksiyon (geçiş): Kesit değiştirir. Daralma ve genişleme açısı yumuşadıkça kayıp azalır.
• Pantolon: Bir kanalı iki kola ayıran parçadır; adını iki bacaklı biçiminden alır. Kollar taşıyacakları debiye göre farklı kesitte yapılır.
• T ve branşman ağzı: Ana kanaldan yan hat alır.
• Ayar damperi: Branşmanlar arasında debiyi dengeler; devreye almada ayarlanıp sabitlenir.
• Yangın damperi: Kanalın yangın bölmesi duvarından ya da döşemesinden geçtiği noktada bölmenin yangın dayanımını korur; ayrıntısı yangın damperi nedir yazısında.
• Susturucu: Fan ve santral sesinin kanal üzerinden mahallere taşınmasını azaltır (havalandırma susturucusu).
• Esnek bağlantı: Fan ya da santral ile kanal arasındaki brandalı parçadır; titreşimin kanala geçmesini önler.
• Temizlik ve servis kapağı: Kanalın içini görmek ve temizlemek için bırakılan sökülebilir kapaktır. Kapakların ölçü ve yerleşim kuralları TS EN 12097'de verilir; mutfak egzoz hattında yön değişimlerinin yakınında bulunmaları temizlik için ayrıca önemlidir.

Kanal izolasyonu

Soğutulmuş hava taşıyan kanalın yüzey sıcaklığı tavan içindeki havanın çiğ noktasının altına düşerse kanal terler ve asma tavanda leke bırakır. Isıtılmış hava taşıyan kanal ise ısısını yol boyunca kaybeder. Bu yüzden besleme kanalları, dış ortamdan geçen hatlar ve dış hava alış kanalları ısıl olarak izole edilir. Ses için kanalın iç yüzüne akustik kaplama yapılabilir. Malzeme ve uygulama adımları havalandırma kanalı izolasyonu nasıl yapılır yazısında.

Havalandırma kanalı nasıl yapılır?

Kanal imalatı projeden başlar. Kanal yerleşim çiziminden her parçanın ölçüsü ve tipi çıkarılır, parça listesi hazırlanır. Atölyede sac rulodan kesilir; dikdörtgen kanallarda kenarlar bükülüp kilit dikişi yapılır, yüzeylere sertlik presi atılır, uçlara flanş ya da bağlantı profili takılır. Dirsek, redüksiyon ve pantolon gibi özel parçalar açınım çizimlerinden kesilir. Spiral kanal makinede sürekli üretilir, parçaları preslenir ya da segmentlerden birleştirilir. Her parça ait olduğu hat ve sıra numarasıyla etiketlenir, ağızları kapatılarak sahaya gönderilir.

Sahada kanallar askı sistemiyle taşınır ve ana hattan branşmanlara doğru birleştirilir. Askı aralığı, flanş sıkma ve sızdırmazlık kontrolü havalandırma kanalı montajı nasıl yapılır yazısında; keşiften devreye almaya sistemin tamamı havalandırma montajı nasıl yapılır yazısında anlatılıyor. Galvaniz dikdörtgen ana kanal ile askı sisteminin birlikte görüldüğü bir uygulama İrfan Okulları havalandırma sayfasında, plaza katında izoleli yuvarlak ana kanal ise plaza katı havalandırma kanal montajı sayfasında.

Kanal metrajı ve maliyet

Sac kanallar çoğunlukla kanal yüzey alanı (m²) üzerinden metrajlanır: her parçanın çevresi uzunluğuyla çarpılır, özel parçalar kendi açınım alanıyla hesaba girer. Spiral kanal çapına göre metre, parçaları adet olarak sayılır. Sac kalınlığı, malzeme, izolasyon, askı ve montaj yüksekliği birim fiyatı değiştirir. Kalemlerin nasıl oluştuğu havalandırma kanalı fiyatları ve mekanik tesisat birim fiyatları sayfalarında anlatılıyor.

Kanal imalatı ve montajı hava kanalı imalatı hizmetimizin kapsamındadır; kanalın bağlı olduğu fan, santral ve menfezlerle birlikte sistemin bütünü havalandırma sistemleri sayfasında. Kanal hattının ucundaki menfez tipleri için menfez nedir yazısına bakabilir, çizim ya da ölçülerinizle iletişim sayfasından teklif isteyebilirsiniz.