Spiral Kanal Nedir? Dikdörtgen Kanala Göre Farkı

Spiral kanal, dar bir galvaniz sac şeridin helis biçiminde sarılması ve şeridin kenarlarının birbirine kenetlenmesiyle üretilen yuvarlak hava kanalıdır. Kanalın dış yüzünde boydan boya dolanan çizgi bu kenettir. Kenet yalnız iki kenarı birleştirmez; kanal boyunca dolanan bir takviye kaburgası gibi çalışarak ince sacdan yapılmış borunun ezilmeye ve titreşime karşı dayanımını artırır. Piyasada spiral boru, spiral hava kanalı ya da spiro kanal adlarıyla da anılır.

Spiral kanal nasıl üretilir?

Spiral kanal makinesi rulo hâlindeki sacı bir bant olarak çözer. Bandın iki kenarı makaralardan geçerek kenet profili alır. Ardından bant, kanal çapına göre ayarlanan bir şekillendirme kafasında eğik açıyla sarılır; her turda yeni gelen kenar bir önceki turun kenarıyla üst üste bastırılarak kilitlenir. Ortaya çıkan kesintisiz boru, istenen boyda makinenin kesme ünitesiyle kesilir. Çap değiştirmek için kafanın kalıbı değiştirilir.

Bu yöntemin sahaya yansıyan sonucu şudur: spiral kanal standart çaplarda, uzun ve ek yeri az parçalar hâlinde üretilir. Bazı makinelerde kenetlerin arasına ek nervürler basılarak kanalın rijitliği daha da artırılır. Dikdörtgen kanalda ise her parça ayrı kesilip büküldüğü, boyuna dikişlerle kapatıldığı ve uçlarına flanş takıldığı için birim boydaki işçilik ve ek yeri daha fazladır.

Spiral kanal sistemi hangi parçalardan oluşur?

• Düz kanal: Standart çaplarda, taşımaya ve montaja uygun boylarda.
• Nipel ve manşon: Geçme bağlantı elemanları. İki düz kanalı birleştirirken nipel her iki kanalın içine geçer; iki bağlantı parçasını birleştirirken manşon dıştan geçer.
• Dirsek: 90°, 45°, 30° ve 15° açılarda; dilimli (segmentli) ya da preslenmiş gövdeli.
• Te ve eyer bağlantı: Ana hattan branşman almak için. Eyer bağlantı, mevcut ana kanal delinerek üzerine oturtulur ve hattı sökmeden yeni bir kol açmayı sağlar.
• Redüksiyon: Çap değiştiren konik geçiş parçası.
• Kapak, ayar damperi, yangın damperi ve susturucu: Kanal çapında üretilir ve aynı geçme sistemiyle hatta katılır.
• Askı ve kelepçe: Kanalı tavana ya da çelik konstrüksiyona bağlayan kelepçe, bant ve dişli çubuklar.

Birleşim yerlerinin sızdırmazlığı iki yolla sağlanır: kauçuk contalı nipel ve bağlantı parçaları kullanılır ya da contasız parçalar vida veya perçinle sabitlenip birleşim yeri mastik ve bantla kapatılır. Contalı sistem daha hızlı monte edilir ve sökülüp takılmaya daha elverişlidir.

Spiral kanal daralması: redüksiyon nasıl seçilir?

"Spiral kanal daralması" denilen parça, büyük çaptan küçük çapa konik bir gövdeyle geçen redüksiyondur. Ana hat, branşmanlar ayrıldıkça azalan debiye göre kademeli olarak daraltılır; böylece hız ve basınç kaybı hattın sonuna kadar dengeli kalır. Seçimde iki ayrıntı önemlidir:

• Merkezi ya da eksantrik: Merkezi redüksiyonda iki çapın ekseni aynıdır. Eksantrik redüksiyonda kanalın bir kenarı düz devam eder; üst kenarı düz tutulan bir hat tavana paralel ilerler ve asma tavan boşluğunu daha verimli kullanır.
• Geçiş açısı: Kısa ve dik bir daralma, uzun ve yavaş bir daralmadan daha fazla kayıp yaratır. Fan bağlantıları için AMCA 201'e dayanan üretici kılavuzları daralmada en çok 15°, genişlemede en çok 7° eğim önerir; bu sınırlar fan ağzına yakın geçişlerde özellikle önemlidir.

Spiral kanal ile dikdörtgen kanal arasındaki fark

Ses konusunda bir ayrıntı vardır: dairesel kanal, içindeki sesi tavan boşluğuna dikdörtgen kanaldan daha az geçirir; ama aynı sertlik nedeniyle düşük frekanslı sesi kanal boyunca daha az sönümler. Bu yüzden ses hassas mahallerde susturucu ihtiyacı kanal tipinden bağımsız olarak hesaplanır.

Sayılarla bir karşılaştırma

500 × 300 mm'lik dikdörtgen bir kanalı ele alalım. Aynı debide aynı sürtünme kaybını veren yuvarlak kanalın çapı Huebscher eşdeğer çap bağıntısıyla bulunur: De = 1,30 × (a·b)^0,625 / (a + b)^0,25. Bu kanal için De ≈ 420 mm çıkar; yani 500 × 300 dikdörtgen kanal sürtünme bakımından yaklaşık Ø420 bir yuvarlak kanala denktir. Uygulamada bir üst standart çap olan Ø450 seçilir.

• Sac: Dikdörtgen kanalın bir metresinin çevresi 2 × (0,50 + 0,30) = 1,60 m'dir. Ø450 spiral kanalın bir metresi π × 0,45 ≈ 1,41 m sac ister. Bir üst çap seçilmesine rağmen spiral kanal metre başına yaklaşık %12 daha az sac harcar.
• Yükseklik: Dikdörtgen kanal 300 mm, Ø450 spiral kanal 450 mm yükseklik ister; askı ve izolasyonla aradaki fark daha da büyür. Tavan boşluğu 400 mm olan bir koridorda bu hat ancak dikdörtgen ya da oval kanalla geçer.
• Hız: 3600 m³/h debi 500 × 300 kanalda yaklaşık 6,7 m/s, Ø450 kanalda yaklaşık 6,3 m/s hızla akar.

Eşdeğer çap iki kanalın sürtünme kaybını karşılaştırmak içindir; dikdörtgen kanaldaki hava hızı ise gerçek kesit alanından hesaplanır. Bu ayrım ve hat boyunca basınç kaybı hava kanalı hesabı aracında gösteriliyor.

Oval spiral kanal: alçak tavan için ara çözüm

Yassı oval kanal, spiral olarak üretilmiş yuvarlak bir kanalın preste yassılaştırılmasıyla elde edilir. İki yarım daire ve aralarındaki düz kenarlardan oluşan bu kesit, yuvarlak kanalın üretim kolaylığını ve az ek yerini korurken daha az yükseklik ister. Tavan yüksekliği sınırlı açık tavanlı mekânlarda, yuvarlak kanalın sığmadığı ama dikdörtgen kanal görüntüsünün istenmediği yerlerde kullanılır. Büyük ekseni b, küçük ekseni a olan oval kanalın kesit alanı A = π·a²/4 + a·(b − a) ile hesaplanır.

Sac kalınlığı, malzeme ve sızdırmazlık

Spiral kanalda sac kalınlığını çap belirler; çap büyüdükçe kalınlık artar. Kamu işlerinde Bakanlık birim fiyat tariflerindeki kademeler uygulanır; çap aralıklarına göre kalınlık tablosu hava kanalı imalatı sayfasında. Genel havalandırmada galvaniz sac kullanılır; nemli, korozif ya da gıda üretimi yapılan ortamlarda paslanmaz spiral kanal tercih edilir.

Spiral kanalın iç yüzeyi düzgündür. ASHRAE'nin kanal bağlantı parçaları veritabanı örneklerinde galvaniz kanal için mutlak pürüzlülük 0,09 mm alınır; esnek (flex) kanalda bu değer 1–4,6 mm aralığına çıkar. Bu yüzden flex kanal yalnız menfeze son bağlantıda, kısa boyda kullanılır; uzun hatlar spiral kanalla çekilir.

Dairesel sac kanalların dayanım ve sızdırmazlık şartları TS EN 12237 standardında tanımlanır; projede istenen sızdırmazlık sınıfı şartnamede belirtilir ve teslimden önce sızdırmazlık testiyle doğrulanır.

Spiral kanal nerelerde kullanılır?

• Açık tavanlı mekânlar: Spor salonu, mağaza, restoran salonu ve kafe gibi tavanın kapatılmadığı yerlerde kanal görünür bırakılır; düzgün kenet çizgisi ve standart parçalar temiz bir görünüm verir. Spor merkezlerinde egzoz ve kanallı taze havanın birlikte nasıl planlandığı Factory Athletic spor merkezi projesinde anlatılıyor.
• Üretim alanları ve atölyeler: Uzun düz hatlar ve proses emiş kolları; fabrika ölçeğindeki sistemler endüstriyel havalandırma sistemleri sayfasında.
• Branşman hatları: Dikdörtgen ana hattan menfezlere ayrılan kollarda. Kolların bağlandığı menfez ve difüzör tipleri menfez nedir yazısında.
• Toz ve duman emiş hatları: Düzgün iç yüzey ve az ek yeri, tozun takılacağı noktaları azaltır. Bkz. toz toplama sistemleri.
• Plaza ve ofis katlarında ana hat: Asma tavan boşluğunun yeterli olduğu katlarda izoleli yuvarlak ana kanal olarak; bkz. ofis, AVM ve otel havalandırma.

Metraj: spiral kanal kaç m² eder?

Dikdörtgen kanal çoğunlukla sac alanına (m²) göre, spiral kanal ise çap başına metreyle tarif edilir. İki teklifi karşılaştırmak ya da sac ağırlığını bulmak için spiral kanalın alanı hesaplanabilir: A = π × D × L. Örneğin 10 m uzunluğunda Ø315 bir hat π × 0,315 × 10 ≈ 9,9 m² sac içerir. Bağlantı parçalarının açınımı ve fire ayrıca eklenir. Parça listesinden toplam m² ve sac ağırlığı kanal metraj hesabı aracında çıkarılabilir; fiyatı etkileyen kalemler havalandırma kanalı fiyatları sayfasında.

İzolasyon ve montaj

Klima santralinden soğuk ya da sıcak hava taşıyan spiral kanallar, yoğuşmayı ve ısı kaybını önlemek için dıştan yalıtılır; yalıtım malzemesi kanalın dairesel yüzeyine sarılır ve birleşim yerleri bantla kapatılır. Ayrıntılar havalandırma kanalı izolasyonu nasıl yapılır yazısında. Askı aralığı, geçme parçaların sabitlenmesi ve hattın teslim öncesi kontrolleri havalandırma kanalı montajı nasıl yapılır yazısında anlatılıyor. Kanal türlerinin genel tanıtımı için havalandırma kanalı nedir yazısına bakabilirsiniz.

Büyük kesitli bir endüstriyel kanal hattında askı, takviye ve birleşim detaylarının nasıl çözüldüğü endüstriyel kanal montajı referansında. Spiral ya da dikdörtgen kanal hattının imalatı ve montajı için iletişim sayfasından keşif talebi gönderebilirsiniz.