Çelik Baca Sistemleri

Bir bacanın görevi, cihazdan ya da davlumbazdan çıkan gazı yapıya zarar vermeden ve komşuyu rahatsız etmeden atmosfere bırakmaktır. Kombi bacası ile ızgara egzozu aynı çapta olsa bile aynı bacayla çözülmez: biri asidik yoğuşma suyu üretir, diğeri kanal cidarına yağ bırakır. Çelik baca sistemleri bu yüzden ölçüyle değil, bacaya girecek gazın sıcaklığı, nemi, yağ ve kurum yükü ile başlar. İstanbul ve Kocaeli'de restoran mutfakları, kazan daireleri, jeneratör odaları ve üretim tesisleri için paslanmaz baca imalatı ve montajı yapıyor; hattı keşif ölçüsünden çatı üstündeki çıkış ağzına kadar tek iş olarak yürütüyoruz.

Baca tipini bacaya giren gaz belirler

Keşifte ilk sorulan soru "hangi cihaz bağlanacak" sorusudur. Malzeme, cidar tipi ve birleşim şekli bu cevaba göre değişir:

Çelik baca sistemlerinin bileşenleri

• Düz baca modülleri: tek cidarlı borular ya da iç ve dış cidar arasında taş yünü bulunan çift cidarlı (izoleli) borular.
• Dirsek ve T parçaları: 15°, 30°, 45° ve 90° dirseklerle güzergâh değişimi; T parçasının alt ucu kapakla kapatılıp kontrol ve temizlik ağzı olarak kullanılır.
• Temizleme ve muayene kapakları: özellikle yağlı mutfak hattında her yön değişiminde erişim noktası.
• Yoğuşma tahliye parçası: yoğuşmalı cihaz bacalarında suyu sifon üzerinden pis su hattına verir.
• Taşıyıcılar: taban (oturma) konsolu, duvar kelepçeleri, ara taşıyıcılar, çatı geçiş flanşı ve yağmur yakası.
• Çatı üstü destekleri: serbest yüksekliği rüzgâra karşı tutan gergi teli ya da çelik destek.
• Çıkış ağzı: konik atış ağzı ya da gaz akışını kesmeyen başlık.
• Bağlantı elemanları: muf-geçme birleşim, kilitleme kelepçesi, pozitif basınçlı hatlarda conta.

Malzeme ve cidar seçimi

Tek cidarlı baca

Mevcut kagir bir bacanın içine astar olarak geçirildiğinde ya da iç mekânda kısa bir bağlantı hattında yeterlidir. Dış cephede yalıtımsız tek cidar, baca gazını hızla soğutur: doğal çekişli bacada çekiş düşer, kazan bacasında yoğuşma, mutfak bacasında cidarda yağ akıntısı başlar.

Çift cidarlı (izoleli) baca

İki cidar arasındaki taş yünü baca gazının sıcaklığını korur ve dış yüzeyi elle temas edilebilecek sıcaklıkta tutar. Bina dışından yükselen, ısıtılmayan hacimlerden geçen ya da yanıcı malzemeye yakın geçen hatlarda kullanılır. Yalıtım kalınlığı baca gazı sıcaklığına ve yanıcı yapı elemanına olan mesafeye göre belirlenir.

Ürün sınıfı: EN 1856-1 etiketini okumak

Hazır modüler bacalarda kalınlık ve yalıtım üreticinin test ettiği değerlerdir ve ürün etiketinde kodla yazılır. Metal sistem bacalar EN 1856-1, metal iç bacalar ve bağlantı boruları EN 1856-2 kapsamında sınıflandırılır. Etikette sıcaklık sınıfı (T), basınç sınıfı (N doğal çekiş, P ve H pozitif basınç), yoğuşma dayanımı (W ıslak, D kuru), korozyon sınıfı (V), iç cidar malzemesi ve kalınlığı (L) ile kurum yangınına dayanım ve yanıcı malzemeye mesafe (G ya da O) bulunur. Yoğuşmalı bir kazana D sınıfı, fanlı bir cihaza N sınıfı baca bağlanmaz. Projeye özel imal edilen hatlarda ise kalınlık çapa, sıcaklığa ve taşıyıcı aralığına göre ayrıca belirlenir.

Restoran bacası: yönetmelik ve saha kuralları

Restoran baca sistemi, davlumbazdan başlayan egzoz hattının dışarıya açılan bölümüdür. Davlumbaz, filtre ve fan seçimi davlumbaz imalatı ve restoran havalandırma sistemleri sayfalarında anlatılıyor; restoran bacası tarafında bağlayıcı kurallar şunlardır:

• Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik madde 88(2): otel, restoran ve kafeterya mutfaklarındaki pişirme egzozu diğer sistemlerden bağımsız olur; kanal korunmamış yanıcı malzemeden en az 50 cm uzakta geçer; egzoz doğrudan dışarı atılır ve çıkış herhangi bir hava giriş açıklığından en az 5 m uzakta olur.
• Aynı madde, mutfak dışından geçen kanalın geçtiği bölümün yangın dayanım süresi kadar kaplanmasını ister ve mutfak egzoz kanallarına yangın damperi konulmasını yasaklar.
• İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik, yiyecek hazırlanan ve pişirilen yerlerde buhar, koku ve dumanı tahliye eden bir baca sistemi kurulmasını şart koşar.
• Yağın hatta çökmemesi için egzoz hızı düşük bırakılmaz; ABD mekanik tesisat kodu IMC, yağlı egzoz kanalı için en az 2,5 m/s hız ister.

Koku şikâyetinin büyük bölümü çıkış ağzından gelir. Koku dağılımı rehberleri (EMAQ) bacanın mahyanın en az 1 m üstünde bitmesini ve yüksek hızla düşey atış yapmasını en iyi durum sayar; atışı aşağı çeviren şapka ise dumanı komşu cepheye indirir. Yerleşim nedeniyle bu sağlanamıyorsa baca öncesine elektrostatik filtre, karbon koku filtresi ya da sulu filtre sistemi eklenir. Restoran bacasının yağ yükü düzenli temizlik ister; temizlik aralığı ve yöntemi baca ve davlumbaz temizliği sayfasında, yönetmelik ayrıntısı restoran baca yönetmeliği yazısında.

Fabrika havalandırma bacası

Üretim tesislerinde baca; genel egzoz fanlarının, proses emişlerinin, toz toplama ünitesi ve yıkayıcı çıkışlarının atmosfere bağlandığı noktadır. Burada sıcaklıktan çok taşınan madde belirleyicidir. Nemli proses havasında hattın en alt noktasına drenaj konur, solvent buharı taşıyan hatta tüm parçalar topraklanır, tozlu hava bacaya filtreden geçmeden verilmez. Emisyon ölçümü yapılacak bacalarda ölçüm ağızları ve erişim platformu imalat aşamasında planlanır; sonradan delik açmak hem sızdırmazlığı hem ölçüm doğruluğunu bozar. Baca yüksekliği ve emisyon kuralları Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği çerçevesinde tesisin çevre izni dosyasıyla birlikte değerlendirilir. Proses tarafındaki emiş tasarımı için endüstriyel havalandırma sistemleri ve toz toplama sistemi sayfalarına bakabilirsiniz.

Kocaeli tarafında Gebze ve Dilovası OSB'lerindeki fabrikalarda, İzmit ve Karamürsel'deki işletmelerde fabrika bacası, proses emişi ve filtre ünitesiyle aynı projede ele alınır. Gebze için ilçeye özel ayrıntılar Gebze çelik baca sayfasında, Kocaeli'nin genel çerçevesi Kocaeli havalandırma sayfasında.

Paslanmaz baca imalatı ve montaj adımları

1. Keşif: cihazın ya da davlumbazın konumu, baca gazı sıcaklığı, mevcut şaft veya cephe güzergâhı, çatı yapısı, komşu pencere ve taze hava emişlerine mesafe yerinde ölçülür; vinç ya da iskele ihtiyacı burada belirlenir.
2. Hesap: debi ve hedef çıkış hızından baca çapı, güzergâhtaki dirsek ve filtre kayıplarından fan basıncı bulunur. Doğal çekişli hatlarda yükseklik ile iç-dış sıcaklık farkından çekiş kontrol edilir. Mutfak hattında çıkış çapı ve atış hızı mutfak havalandırma hesabı ile birlikte bulunur.
3. İmalat: ölçüye özel geçiş parçaları, cihaz bağlantı adaptörleri, temizleme kapakları ve çatı geçiş flanşı hazırlanır; yağlı hatta birleşimlerin sıvı sızdırmaz olması sağlanır.
4. Montaj: hat taban taşıyıcısından yukarı doğru kurulur, kelepçeler ürün kataloğundaki aralıkta bağlanır, döşeme ve çatı geçişlerinde yangın yalıtımı yapılır. Yüksek cephelerde montaj vinç sepetiyle yürütülür.
5. Devreye alma: fan çalışırken birleşimlerde sızıntı, bacadaki basınç ya da çekiş, çıkış hızı ve yoğuşma tahliyesinin akışı kontrol edilir.
6. Bakım: mutfak bacasında yağ birikimine göre periyodik temizlik, kazan bacasında kurum ve yoğuşma kontrolü, tüm bacalarda kelepçe, gergi ve çatı geçişi kontrolü yapılır.

Sık yapılan hatalar

• Mutfak egzozunu kazan bacasına ya da başka bir sistemin şaftına bağlamak; yönetmelik bağımsız hat ister.
• Çıkış ağzına atışı kesen şapka takmak; duman çatıya ve komşu cepheye çöker.
• Dış cephede yalıtımsız tek cidar kullanmak; yoğuşma ve yağ akıntısı cepheyi kirletir.
• Yatay bölümleri eğimsiz bırakmak; yoğuşan yağ ve su dirseklerde birikir.
• Temizleme kapağı bırakmamak; hattın temizlenemeyen bölümü yangın yükü olarak kalır.
• Yoğuşmalı kazana yoğuşma tahliyesi olmayan ya da 304 iç cidarlı baca bağlamak.
• Çatı üstünde gergisiz uzun serbest boy bırakmak; rüzgârda salınım kelepçeleri gevşetir.
• Cihaz çıkış ağzından küçük çapta baca yapmak; karşı basınç cihazın yanmasını bozar.

Uygulandığı yapılar

Restoranlar, kafeler, otel mutfakları, yemek fabrikaları ve AVM yemek katları; site, okul ve otel kazan daireleri; plaza ve hastane jeneratör odaları; metal, gıda ve kimya üretim tesisleri. Restoran yoğunluğu yüksek Kadıköy, Maltepe ve Fatih gibi ilçelerde restoran bacası, sanayi ağırlıklı bölgelerde fabrika havalandırma bacası öne çıkar. İstanbul'daki tüm ilçeler için İstanbul havalandırma sayfasına bakabilirsiniz.

Çelik baca fiyatı neye göre oluşur

Metre fiyatı tek başına karşılaştırma için yetmez: çap, tek ya da çift cidar, iç cidar malzemesi, dirsek ve T sayısı, temizleme kapakları, taşıyıcılar, hattın yüksekliği ve vinç ihtiyacı toplamı belirler. Kalem kalem döküm çelik baca fiyatları sayfasında; davlumbaz, kanal, fan ve bacanın birlikte fiyatlandığı mutfak işleri için restoran baca fiyatları sayfasında. Keşif talebini iletişim sayfasından iletebilirsiniz.

Yeni hatta her dirsekte servis kapağı, sökülebilir filtre ve yağ tahliye ağzı bırakmanın periyodik temizlik yükümlülüğüyle bağlantısı baca ve davlumbaz temizliği yönetmeliği yazısında; bacadan komşu cepheye ulaşan kokunun filtre kademeleriyle çözümü mutfak havalandırma kokusu nasıl giderilir yazısında.

Paslanmaz baca borusu ve birleşimler: sızdırmazlık ve ısıl uzama

Paslanmaz baca sistemleri, modüllerin birbirine nasıl bağlandığıyla sızdırmaz kalır. Birleşim tipi bacanın basınç sınıfına ve taşıdığı gaza göre seçilir:

• Muflu geçme ve kilit kelepçe: doğal çekişli, negatif basınçta çalışan kazan ve soba bacalarında.
• Contalı muf: fanlı ve yoğuşmalı cihazların pozitif basınçlı bacalarında. Contanın dayandığı sıcaklık, ürün etiketindeki sıcaklık sınıfını sınırlar.
• Flanşlı birleşim: büyük çaplı fabrika ve proses bacalarında; parça sökülüp yeniden takılabilir.
• Sürekli kaynak: sıvı sızdırmazlık gerektiren yağlı mutfak egzozunda.

Baca borusu ısındıkça uzar. Östenitik paslanmaz çeliğin (304, 316L) ısıl uzama katsayısı yaklaşık 17 × 10⁻⁶ 1/K, ferritik 430'unki yaklaşık 10 × 10⁻⁶ 1/K'dir. Örnek: baca gazı ortamdan 450 °C sıcak olan bir jeneratör egzozunda 6 m'lik düz hat 6.000 mm × 0,000017 × 450 ≈ 46 mm uzar. Bu uzama karşılanmazsa kelepçeler duvardan sökülür, birleşimler açılır. Bu yüzden hatta bir sabit nokta belirlenir, diğer taşıyıcılar kayar kelepçe olarak bırakılır, uzun düz hatlara genleşme parçası konur. Bağlantı elemanları da paslanmaz seçilir: galvaniz kelepçe ya da karbon çelik vida paslanmaz yüzeye değdiği yerde paslanır ve bacada pas izi bırakır. Vinçle yürütülen bir cephe montajı ticari bina paslanmaz çelik baca montajı referansında.

Apartman baca sistemi, şönt baca ve çelik baca

Bir apartmanın baca sistemi tek hat değildir: kazan ya da kombi atık gaz bacası, katları ortak bir kolektöre bağlayan şönt baca sistemi ve varsa zemin kattaki işletmenin mutfak egzozu ayrı hatlardır ve birbirine bağlanmaz. Çelik baca işi bu hatlarda üç durumda gündeme gelir:

• Kazan bacası: Merkezi kazan yoğuşmalı modelle değiştiğinde kagir bacanın içine paslanmaz astar geçirilir, dibine yoğuşma tahliyesi eklenir.
• Şönt baca: Prefabrik kolektör doğal çekiş için yapılmıştır; fanlı cihazın pozitif basınçlı gazına ve mutfak yağına göre tasarlanmamıştır. Hangi gazlı cihazın bağlanabileceğini gaz dağıtım şirketinin teknik esasları belirler, uymayan cihaz için ayrı paslanmaz hat kurulur.
• Zemin kattaki işletme: Mutfak egzozu cephe boyunca çift cidarlı bacayla mahyanın üstüne taşınır; cephe ve çatı kullanımı için yönetimin ve kat maliklerinin onayı montajdan önce alınır.

Şönt bacanın yapısı ve cihaz tipine göre baca sınıfı baca sistemi nedir yazısında anlatılıyor.