Otopark Havalandırma Hesabı
Ön boyutlandırma içindir, proje hesabının yerine geçmez. Bu araç yönetmelik eşiklerine dayanır; sonuç, yetkili makine mühendisinin hazırladığı projeyle doğrulanmalıdır.
Sonuçlar
Girdiler
| Sembol | Büyüklük | Değer | Birim |
|---|---|---|---|
| Otopark | |||
| Bina Durumu | Yeni Bina | ||
| Kullanım Tipi | Konut (az trafikli) | ||
| Otopark Katları | Kat 1: Kat B1, Alan 3000 m², Net Yükseklik 3 m, Uzunluk boş, Genişlik boş | ||
| Araç Trafiği ve CO | |||
| K | Araç Kapasitesi | 150 | araç |
| N | En Yoğun Saatte Hareket Eden Araç | boş | |
| ER | Araç Başına CO Emisyonu | 6,6 g/dk: %80 sıcak + %20 soğuk çalıştırma (makale notu a) | |
| t | Araç Başına Çalışma Süresi | 2 | dk |
| C | İzin Verilen CO | 30 | ppm |
| Günlük Debi Yöntemleri | A: Hava değişimi, C: CO kütle dengesi | ||
| Duman Tahliyesi ve Ana Fanlar | |||
| nd | Duman Hava Değişimi | 10 | 1/h |
| Duman Hacmi Esası | En büyük hacimli kat | ||
| Ana Egzoz Fanı Adedi | 2 | adet | |
| r | Mekanik Taze Hava Oranı | 0,7 | 0–1 |
| Doğal Giriş / Rampa Net Kesiti | 14,4 | m² | |
| Jet Fan | |||
| Jet fanlı sistem | Evet | ||
| İtki Sınıfı | 50 | N | |
| Qj | Katalog Debisi | 1,63 | m³/s |
| vj | Katalog Çıkış Hızı | 25,4 | m/s |
| Fan Tipi | Hepsi (tablo eşleştirmesi) | ||
| Lj | Seri Mesafe | boş | |
| Wj | Paralel Mesafe | boş | |
| Ayrıntılı Girdiler | |||
| p | Saatlik Hareket Oranı | 0,4 | 0–1,5 |
| Dış Hava CO | 0 | ppm | |
| ε | Havalandırma Etkinliği | 1 | 0–1 |
| n | Yöntem A Hava Değişimi | 6 | 1/h |
| Şaft / Damper Net Kesit Hızı | 8 | m/s | |
| Δp | Ana Fan Toplam Basıncı | 300 | Pa |
| η | Fan Toplam Verimi | 0,6 | 0–1 |
| CO Sensörü Başına Alan | 400 | m² | |
| Sensör Kapsama Yarıçapı | boş | ||
| LPG’li araç kabul ediliyor | Hayır | ||
| Araçlar asansörle alınıyor | Hayır | ||
| Dışa açık cephe açıklıkları var | Hayır | ||
Sonuçlar
Ana Egzoz Kapasitesi: 90.000 m³/h
| Büyüklük | Değer | Birim |
|---|---|---|
| Ana Egzoz Kapasitesi2 fan × 45.000 m³/h · belirleyen: duman tahliyesi | 90.000 | m³/h |
| Günlük (CO) HavalandırmaYöntem A · saatte 6 hava değişimi | 54.000 | m³/h |
| Duman Tahliye DebisiEn büyük hacimli kat (B1) | 90.000 | m³/h |
| Mekanik Taze HavaDoğal girişten 27.000 m³/h · giriş hızı 0,52 m/s | 63.000 | m³/h |
| Jet Fan Ön AdediÜretici tablolarına göre 6–21 adet; kesin adet CFD ile | 21 | adet |
| CO SensörüSensör başına 400 m² | 8 | adet |
| Otopark ve Mevzuat | ||
| Otopark Sınıfı | Kapalı | |
| Toplam Alan1 kat | 3.000 | m² |
| Toplam Hacim | 9.000 | m³ |
| Mekanik Duman TahliyesiBYKHY 60/2, 88/3 | Zorunlu | |
| Otomatik YağmurlamaBYKHY 60/1, 96/2-c | Zorunlu | |
| Yangın DolabıBYKHY 60/1, 94/1-b-1 | Zorunlu | |
| İtfaiye Su Alma Ağzı | Zorunlu | |
| Fanlar ve Kesitler | ||
| Fan Başına Debi | 45.000 | m³/h |
| Fan Mil GücüMotor bir üst standart güç | 6,25 | kW/fan |
| Tek Fan Arızasında Kalan | %50 | |
| Egzoz Şaftı Net Kesiti | 3,13 | m² |
| Taze Hava Şaftı Net Kesiti | 2,19 | m² |
| Fan Başına Damper Kesiti | 1,56 | m² |
| Yangında Hava DeğişimiTüm kapasite yangın hacmine | 10 | 1/h |
| Günlük Debi Yöntemleri | ||
| A: Hava DeğişimiSeçili | 54.000 | m³/h |
| B: Alan Başına6 m³/h·m² · karşılaştırma | 18.000 | m³/h |
| C: CO Kütle DengesiSaatte 2,52 hava değişimi · seçili | 22.672 | m³/h |
Kontroller
| Kontrol | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Doğal giriş / rampa hızı 0,52 m/s; 2 m/s sınırının altında. | Uygun | BS 7346-7'ye atfen (Venco): DOĞRULANAMADI |
| Bir katta jet fanların toplam debisi ana egzoz debisini aşıyor; duman geri dönebilir. | Sınırda | Venco 2019; CVS (BS 7346-7'ye atfen, DOĞRULANAMADI) |
Mevzuat ve bilgi notları
| Kontrol | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Mekanik duman tahliye ZORUNLU. Sistem binanın diğer bölümlerine hizmet veren sistemlerden bağımsız olmalı ve saatte en az 10 hava değişimi sağlamalı. Fan besleme kabloları en az 60 dk yangına dayanıklı olmalı ve jeneratörden beslenebilmeli. | Bilgi | BYKHY 60/2, 88/3, 85/5 |
| Alan eşiği aşıldı: otomatik yağmurlama ve yangın dolabı zorunlu (yeni binada itfaiye su alma ağızları da). | Bilgi | Yeni bina: BYKHY 60/1, 94/1-b-1, 96/2-c · Mevcut bina: 164/2, 165/1-c |
| İtfaiye su alma ağzı (sabit boru sistemi üzerinde bağlantı ağızları) zorunlu. | Bilgi | Yeni: BYKHY 60/1 (kapalı, toplam > 600 m²) veya 94/1-a-1 (kat alanı > 1000 m²) · Mevcut: 164/1 → 94/1-a-1 |
| ASHRAE korelasyonu (C') yalnız 15, 25 ve 35 ppm için tanımlıdır; bu sınırda gösterilmez. | Bilgi | Krarti & Ayari 2001 Denk. 3 |
| Dış hava CO 0 ppm alındı. Kentsel dış havada CO sıfır değildir; ölçüm varsa girin (Cdış = 2 ppm ve Cizin = 30 ppm iken debi yaklaşık %7 artar). | Bilgi | Kütle dengesi; İstanbul/Kocaeli tipik değeri DOĞRULANAMADI |
| Jet fan adedi ve yerleşimi bu araçta yalnız ön tahmindir. Kesin adet, yerleşim ve duman senaryosu CFD analizi ve fan üreticisinin test verisiyle belirlenir. BYKHY'de CFD şartı yoktur; idare isteyebilir. | Bilgi | TTMD Sayı 86 (2013); Venco; CVS; Uludağ 2022 |
| Üreticiler arası jet fan adedi farkı büyük (2 katı veya fazlası). Katalog değeri ve CFD ile netleştirin. | Bilgi | Venco; CVS Air |
Sonuç özeti teklif formuna yazılır; adınızı ve telefonunuzu eklemeniz yeterli.
Kat Bazında Sonuçlar
| Kat | Alan | Hacim | Jet Fan | Tablo Aralığı | CO Sensörü |
|---|---|---|---|---|---|
| B1 | 3.000 m² | 9.000 m³ | 21 adet | 6–21 | 8 adet |
Adım adım çözüm
| Adım | Formül | Yerine koyma | Sonuç |
|---|---|---|---|
| 1. Hacimler | |||
| Kat hacmi B1Kaynak: geometri | Vi = Ai × hi | 3.000 × 3,00 | 9.000 m³ |
| Toplam alanKaynak: ÇŞB Kılavuzu: ruhsata esas projedeki otopark alanlarının toplamı | A = Σ Ai | 3.000 | 3.000 m² |
| Toplam hacimKaynak: geometri | V = Σ Vi | 9.000 | 9.000 m³ |
| Duman hacmiKaynak: Yorum: BYKHY 60/2 ve 88/3 hacim esası vermez | Vyangın = max(Ai × hi) | En büyük hacimli kat (B1) | 9.000 m³ |
| Araç kapasitesi üst sınırıKaynak: Otopark Yönetmeliği Md. 4/1-ç | Küst = ⌊A / 20⌋ | ⌊3.000 / 20⌋ | 150 araç |
| 2. Sınıflandırma ve mevzuat eşikleri | |||
| Açık/kapalıKaynak: BYKHY 60/1 | açıklık girilmedi | KAPALI otopark kabul edildi | |
| Mekanik duman tahliyeKaynak: BYKHY 60/2, 88/3 | kapalı ∧ A > 2000 m² | 3.000 > 2.000 | ZORUNLU: bağımsız, ≥ 10 hava değişimi/saat |
| Otomatik yağmurlamaKaynak: BYKHY 60/1, 96/2-c | kapalı ∧ (A > 600 ∨ asansörle > 10 araç) | A = 3.000 m²; asansörle 0 araç | ZORUNLU |
| Yangın dolabıKaynak: BYKHY 60/1, 94/1-b-1 | kapalı ∧ A > 600 | A = 3.000 m² | ZORUNLU |
| İtfaiye su alma ağzıKaynak: BYKHY 60/1 (kapalı, toplam > 600 m²); 94/1-a-1 (kat alanı > 1000 m²) | (kapalı ∧ A > 600) ∨ max Ai > 1000 | max Ai = 3.000 m² | ZORUNLU |
| |||
| 3. Günlük (CO) havalandırma debisi | |||
| 3A: Hava değişimiKaynak: ADF Vol. 2 (2021) para 1.39(b)(ii) | QA = n × V | 6,0 × 9.000 | 54.000 m³/h |
| 3B: Alan başınaKaynak: M-GarVO (2022) §16(4) | QB = qB × A | 6 × 3.000 | 18.000 m³/h |
| 3C: CO üretimiKaynak: Krarti & Ayari 2001 Tablo 3 (ER) | Ġ = N × ER × t | 60,0 × 6,60 × 2,00 | 792,0 g/h |
| 3C: CO kütle dengesiKaynak: Kararlı kütle dengesi; ρCO = p·M/(R·T), 20 °C | QC = Ġ / [ρCO × (Cizin − Cdış) × 10⁻⁶] / ε | 792,0 / [1.164,4 × (30 − 0,0) × 10⁻⁶] / 1,00 | 22.672 m³/h (2,52 hava değişimi) |
| 3D: SeçimKaynak: Proje mühendisinin seçimi | Qgünlük = max(işaretli yöntemler) | A: 54.000C: 22.672 | 54.000 m³/h (yöntem A) |
| |||
| 4. Duman tahliye debisi | |||
| Duman debisi (seçilen)Kaynak: BYKHY 60/2, 88/3 (nd ≥ 10) | Qduman = nd × Vyangın | 10,0 × 9.000 | 90.000 m³/h |
| Karşılaştırma: en büyük hacimli katKaynak: Uygulama (Venco, CVS, Colt) | nd × max(Ai·hi) | 10,0 × 9.000 (B1) | 90.000 m³/h |
| Karşılaştırma: tüm otoparkKaynak: En muhafazakâr yorum | nd × V | 10,0 × 9.000 | 90.000 m³/h |
| |||
| 5. Ana fanlar, taze hava, şaft, güç | |||
| Ana egzoz kapasitesi | Qegz = max(Qgünlük, Qduman) | max(54.00090.000) | 90.000 m³/h |
| Fan başına debiKaynak: ADB Vol. 2 11.5(b); M-GarVO §16(5) | Qfan = Qegz / nfan | 90.000 / 2 | 45.000 m³/h |
| Tek fan arızasında kalanKaynak: ADB 11.5(b): her parça %50 | (nfan − 1) / nfan | (2 − 1) / 2 | %50 |
| Fan mil gücüKaynak: Tanım (motor bir üst standart güç; üretici eğrisiyle) | P = (Qfan / 3600) × Δp / η | (45.000 / 3600) × 300 / 0,60 | 6,25 kW/fan |
| Mekanik taze havaKaynak: Uygulama %50–80 (Uludağ 2022, CVS, Venco): standart değer DOĞRULANAMADI | Qtaze = r × Qegz | 0,70 × 90.000 | 63.000 m³/h |
| Doğal girişten gelenKaynak: Otopark negatif basınçta | Qdoğal = Qegz − Qtaze | 90.000 − 63.000 | 27.000 m³/h |
| Egzoz şaftı net kesitiKaynak: vşaft uygulama değeri (Uludağ 2022: 8 m/s) | A = Qegz / 3600 / vşaft | 90.000 / 3600 / 8,0 | 3,13 m² |
| Taze hava şaftı net kesitiKaynak: aynı | A = Qtaze / 3600 / vşaft | 63.000 / 3600 / 8,0 | 2,19 m² |
| Fan başına damper net kesitiKaynak: aynı | A = Qfan / 3600 / v | 45.000 / 3600 / 8,0 | 1,56 m² |
| Yangında hava değişimi (tüm kapasite yangın hacmine) | n = Qegz / Vyangın | 90.000 / 9.000 | 10,00 1/h |
| |||
| 6. Jet fan ön adedi | |||
| İtki kontrolüKaynak: Momentum akısı (Venco, CVS, Uludağ 2022; Colt Cyclone kataloğuyla sayısal kontrol) | T = ρ × Qj × vj | 1,2042 × 1,630 × 25,40 | 49,9 N (sınıf 50 N, fark %0,3) |
| Jet fan adedi B1Kaynak: Üretici tablosu, muhafazakâr (küçük mesafe) | n = ⌈L / Lj⌉ × ⌈W / Wj⌉ | ⌈54,8 / 25⌉ × ⌈54,8 / 8⌉ | 21 adet; ΣQj = 123.228 m³/h > Qegz (KONTROL ET) |
| |||
| 7. Hız kontrolleri | |||
| Doğal giriş / rampa hızıKaynak: BS 7346-7'ye atfen 2 m/s / 5 m/s: DOĞRULANAMADI | v = Qdoğal / 3600 / Arampa | 27.000 / 3600 / 14,40 | 0,52 m/s (≤ 2 ✓, ≤ 5 ✓) |
| 8. CO sensörü | |||
| Sensör B1Kaynak: As: Venco ≈ 400 m²/sensör (üretici) | n = ⌈Ai / As⌉ | ⌈3.000 / 400⌉ | 8 adet |
| |||
| 9. Kontrol listesi | |||
| |||
Ön boyutlandırma içindir, proje hesabının yerine geçmez.
Varsayımlar
- Günlük debi seçilen yöntemlerin en büyüğüdür; duman debisi seçilen hacim esasıyla hesaplanır.
- CO emisyonu Krarti & Ayari 2001 tablosundandır (1990’lar araç parkı; sonuç emniyetli tarafta).
- Jet fan adedi üretici tablolarına göre ön tahmindir; kesin adet ve yerleşim CFD ve üretici verisiyle belirlenir.
- Şaft ve damper kesitleri net kesittir; menfez, ızgara ve kanal kayıpları fan seçiminde ayrıca toplanır.
Kaynaklar ve standartlar
- geometri
- ÇŞB Kılavuzu: ruhsata esas projedeki otopark alanlarının toplamı
- Yorum: BYKHY 60/2 ve 88/3 hacim esası vermez
- Otopark Yönetmeliği Md. 4/1-ç
- BYKHY 60/1
- BYKHY 60/2, 88/3
- BYKHY 60/1, 96/2-c
- BYKHY 60/1, 94/1-b-1
- BYKHY 60/1 (kapalı, toplam > 600 m²); 94/1-a-1 (kat alanı > 1000 m²)
- ADF Vol. 2 (2021) para 1.39(b)(ii)
- M-GarVO (2022) §16(4)
- Krarti & Ayari 2001 Tablo 3 (ER)
- Kararlı kütle dengesi; ρCO = p·M/(R·T), 20 °C
- Proje mühendisinin seçimi
- BYKHY 60/2, 88/3 (nd ≥ 10)
- Uygulama (Venco, CVS, Colt)
- En muhafazakâr yorum
- ADB Vol. 2 11.5(b); M-GarVO §16(5)
- ADB 11.5(b): her parça %50
- Tanım (motor bir üst standart güç; üretici eğrisiyle)
- Uygulama %50–80 (Uludağ 2022, CVS, Venco): standart değer DOĞRULANAMADI
- Otopark negatif basınçta
- vşaft uygulama değeri (Uludağ 2022: 8 m/s)
- aynı
- Momentum akısı (Venco, CVS, Uludağ 2022; Colt Cyclone kataloğuyla sayısal kontrol)
- Üretici tablosu, muhafazakâr (küçük mesafe)
- BS 7346-7'ye atfen 2 m/s / 5 m/s: DOĞRULANAMADI
- As: Venco ≈ 400 m²/sensör (üretici)
- BS 7346-7'ye atfen (Venco): DOĞRULANAMADI
- Venco 2019; CVS (BS 7346-7'ye atfen, DOĞRULANAMADI)
- BYKHY 60/2, 88/3, 85/5
- Yeni bina: BYKHY 60/1, 94/1-b-1, 96/2-c · Mevcut bina: 164/2, 165/1-c
- Yeni: BYKHY 60/1 (kapalı, toplam > 600 m²) veya 94/1-a-1 (kat alanı > 1000 m²) · Mevcut: 164/1 → 94/1-a-1
- Krarti & Ayari 2001 Denk. 3
- Kütle dengesi; İstanbul/Kocaeli tipik değeri DOĞRULANAMADI
- TTMD Sayı 86 (2013); Venco; CVS; Uludağ 2022
- Venco; CVS Air
Ön boyutlandırma içindir, proje hesabının yerine geçmez. Jet fan adedi ve yerleşimi bu araçta yalnız ön tahmindir; kesin adet, yerleşim ve duman senaryosu CFD analiziyle ve fan üreticisinin test verisiyle belirlenir.
Kapalı otoparktaki fanlar iki ayrı iş görür. Günlük işletmede araç egzozundaki karbonmonoksiti (CO) seyreltirler, yangında ise dumanı dışarı atarlar. Otopark havalandırma hesabı bu iki debiyi ayrı ayrı bulur ve ana egzoz fanlarını büyük olana göre seçer. Araç kat kat alan, net yükseklik ve ölçü alır. Günlük havalandırmayı bütün katlar için, duman tahliyesini yangının çıktığı kabul edilen hacim için hesaplar. Ardından fan adedini, taze hava debisini, şaft kesitini, rampadaki hava hızını, jet fan ön adedini ve CO sensörü sayısını verir.
Yönetmelik Hangi Sayıyı Zorunlu Tutar?
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY) otoparkta havalandırmayı alan eşiklerine bağlar. Eşikler kapalı otopark için geçerlidir:

| Koşul | İstenen | Madde |
|---|---|---|
| Toplam alan 600 m²'den büyük | Otomatik yağmurlama, yangın dolabı, itfaiye su alma ağzı | 60/1 |
| Toplam alan 2000 m²'yi aşıyor | Diğer sistemlerden bağımsız mekanik duman tahliye sistemi, saatte en az 10 hava değişimi | 60/2 ve 88/3 |
| Araçlar asansörle alınıyor | Doğal ya da mekanik havalandırma; 10'dan fazla araçta alan ne olursa olsun otomatik yağmurlama | 60/3 ve 96/2-c |
| LPG/CNG'li araç kabulü (yalnız şartlı AVM otoparkı istisnası) | Havalandırma ve elektrik ex-proof; havalandırma zeminde biriken LPG'yi algılayan cihaza bağlı otomatik çalışır; otopark 1. bodrumdan aşağıda olamaz | 60/4 |
| Duman tahliye fanları | Besleme kabloları en az 60 dakika yangına dayanıklı, jeneratörden beslenebilir | 85/5 |
| Mevcut binalar | Yangın dolabı ve yağmurlama eşiği 1000 m² | 164/2 ve 165/1-c |
- "Toplam alan" Bakanlığın Aralık 2024 tarihli BYKHY kılavuzuna göre yapı ruhsatına esas onaylı projede otopark olarak kullanılan alanların toplamıdır. Aynı ruhsatlı iki ayrı 580 m²'lik otopark 1160 m² sayılır ve 600 m² eşiğini geçer.
- Yönetmelik "2000 m²'yi aşan" der; tam 2000 m²'lik kapalı otoparkta mekanik duman tahliyesi zorunlu değildir, ama önerilir.
- Asansörle araç alınan otoparkta doğal havalandırma sağlanamıyorsa kılavuz, mekanik sistemin ikinci fıkradaki hava değişim şartını, yani saatte en az 10 hava değişimini sağlamasını ister. Bu durumda alan eşiği aranmaz.
Günlük havalandırma içinse Türk mevzuatında bir hava değişim sayısı yoktur. BYKHY'de otoparkla ilgili "hava değişimi" ifadesi yalnız duman tahliyesinde geçer; Otopark Yönetmeliği havalandırma hükmü içermez; iş sağlığı mevzuatındaki kimyasal maruziyet tablosunda karbonmonoksit için bir sınır değer yer almaz. "Otoparkta 4–6 hava değişimi zorunludur" ifadesi bir uygulama alışkanlığıdır. Araç bu yüzden zorunlu kuralı ve kabul görmüş yöntemleri ayrı kutularda gösterir. Maddelerin ayrıntılı özeti otopark havalandırma yönetmeliği yazısında.
Kapalı Otopark mı, Açık Otopark mı?
BYKHY madde 60/1'e göre dışa açık toplam alan döşeme alanının %5'inden fazla değilse otopark kapalı sayılır. Açıklıklar iki cephedeyse karşılıklı olmalı ve her biri gerekli toplam açıklığın yarısından büyük olmalıdır. Açıklık kuranglezden sağlanıyorsa kuranglez genişliği en az kat yüksekliği kadardır ve her ilave kat için yarım kat yüksekliği artar. 3000 m²'lik bir katta sınır 150 m²'dir: karşılıklı iki cephede 80'er m² açıklık varsa kat açık otopark sayılır ve kapalı otopark eşikleri uygulanmaz.
Günlük (CO) Havalandırma Debisi: Üç Yöntem
Yöntem A: Hava Değişim Sayısı
QA = n × V (m³/h). V otopark hacmi, n saatlik hava değişimidir. İngiltere yapı yönetmeliği eki Approved Document F (2021, Cilt 2, paragraf 1.39) bodrum otoparkta mekanik sistem için saatte en az 6 hava değişimi, araç kuyruğu oluşan rampa ve çıkışlarda yerel olarak saatte en az 10 hava değişimi öngörür. Yöntem hızlıdır ve trafik verisi istemez. Zayıf yanı, debinin tavan yüksekliğiyle orantılı artmasıdır: 4 m tavanlı bir katta 2,5 m tavanlı kata göre %60 daha fazla hava atılır, oysa CO üretimi değişmez.
Yöntem B: Birim Alan Başına Debi
QB = qA × A (m³/h). Almanya'nın model garaj yönetmeliği (M-GarVO, 2022, §16/4) az trafikli otoparkta (örneğin konut) metrekare başına saatte en az 6 m³, diğer otoparklarda (AVM, iş merkezi, umumi otopark) en az 12 m³ egzoz sağlanırsa yarım saatlik ortalama CO'nun 100 ppm altında kalma şartını sağlanmış sayar. Tavan yüksekliğinden bağımsızdır.
Yöntem C: CO Kütle Dengesi
Tam karışımlı bir hacimde kararlı durumda üretilen CO, egzozla atılan CO'ya eşittir:
Ġ = N × ER × t (g/h) · QC = Ġ / [ρCO × (Cizin − Cdış) × 10⁻⁶] / ε (m³/h)
- N: en yoğun saatte otopark içinde hareket eden araç sayısı (araç/h)
- ER: araç başına CO salımı (g/dk), t: bir aracın otopark içinde motoru çalışır durumda geçirdiği ortalama süre (dk)
- ρCO: CO yoğunluğu; 20 °C ve 1 atm'de 1164 g/m³
- Cizin: izin verilen CO derişimi (ppm). Approved Document F 8 saatlik ortalama için 30 ppm, rampa ve çıkış gibi noktalarda 15 dakikalık ortalama için 90 ppm verir; Alman yönetmeliği yarım saatlik ortalamada 100 ppm kullanır.
- Cdış: dış havadaki CO (ppm). Varsayılan 0'dır; kent içinde sıfır olmadığı için ölçüm varsa girilmelidir: 30 ppm sınırda 2 ppm dış hava debiyi %7 artırır.
- ε: karışım etkinliği; varsayılan 1,0. Hava hacme iyi dağılmıyorsa 1'den küçük alınır.
Tek deneysel girdi ER'dir. ASHRAE Journal'ın Şubat 2001 sayısında yayımlanan, ASHRAE araştırma projesi 945-RP'ye dayanan otopark havalandırması makalesi araç başına CO salımlarını şöyle verir (1996 araç parkı, g/dk):
| Mevsim | Sıcak (ısınmış) motor | Soğuk çalıştırma |
|---|---|---|
| Yaz (32 °C) | 1,89 | 3,66 |
| Kış (0 °C) | 3,38 | 18,96 |
Aynı makale %80 sıcak, %20 soğuk motor karışımı için ER ≈ 6,6 g/dk kullanır. Değerler 1990'ların ABD araç parkına aittir; güncel araçların CO salımı genelde daha düşük olduğundan sonuç emniyetli tarafta kalır. Makaledeki AVM örneğinde en yoğun saatte kapasitenin %40'ının hareket ettiği muhafazakâr bir kabulle hesap yapılmıştır; araç bu oranı yalnız yardımcı olarak gösterir, N'nin doğrudan girilmesini ister.
Makale ayrıca 15, 25 ve 35 ppm sınırları için birim alan başına debi veren bir bağıntı yayımlamıştır. Bu bağıntı kütle dengesinin deneyle kalibre edilmiş biçimidir ve aynı koşulda kütle dengesinin %95–102'si kadar debi verir. Araç onu bağımsız bir yöntem olarak değil, çapraz kontrol olarak yan yana gösterir.
Hangi Yöntem Seçilmeli?
| Durum | Uygun yöntem |
|---|---|
| Trafik verisi yok, ön proje | A (6/h) ya da B; büyük olanı emniyetli taraftır |
| Kat yükseklikleri farklı ya da tavan 4 m'nin üstünde | B ve C; A debiyi gereksiz büyütür |
| Araç kapasitesi ve yoğun saat trafiği biliniyor | C, kontrol olarak A ve B |
| CO sensörlü değişken debili işletme | C ile günlük debi, duman debisi ayrı |
Araçta varsayılan, işaretli yöntemlerin en büyüğüdür. Günlük debi için Türkiye'de zorunlu bir değer olmadığından seçim proje mühendisinindir.
Otopark Duman Tahliye Hesabı
Qduman = nd × Vyangın, nd ≥ 10 (1/h). Yönetmelik en az 10 hava değişimini ister ama hangi hacmin esas alınacağını söylemez. Araç üç yorumu yan yana gösterir ve seçilen yorumu sonuçta etiketler:
- En büyük hacimli kat (varsayılan): yangının tek katta çıktığı kabulüdür. Kat, alanına göre değil hacmine göre seçilir; en geniş kat her zaman en büyük hacimli kat değildir.
- Tanımlı duman bölgesi: bir katta birden çok şaft ve bölge varsa kullanılır. Kat içi bölgeye göre boyutlandırma yönetmelikte tanımlı olmadığı için idare ve itfaiye kabulü ile CFD doğrulaması gerekir.
- Tüm otopark hacmi: en muhafazakâr yorumdur; tek katlı otoparkta zaten aynı sonucu verir.
10 hava değişimi yasal alt sınırdır, yeterlilik kanıtı değildir. Uludağ Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi'nde 2022'de yayımlanan bir CFD çalışması, incelenen bodrum otoparkta saatte 10 değişimin görüş mesafesi ve CO açısından yetersiz kaldığını, 15 değişimin daha güvenli sonuç verdiğini bulmuştur. Araçta nd 10'un altına indirilemez ama üstüne serbestçe çıkarılabilir.
Duman tahliyesi ile duman kontrolü aynı şey değildir. 10 hava değişimi dumanı seyreltip atar. Dumanı bir bölgede tutmayı amaçlayan duman kontrolünde ise bölge sınırındaki kesitte belirli bir hava hızı sağlanır; yayımlanmış Alman ve İngiliz uygulamalarında stratejiye ve bölge büyüklüğüne göre 0,3–1,0 m/s arası kesit hızları kullanılır. 40 m genişliğinde, 3 m yüksekliğinde bir kesitte 0,5 m/s hız 216.000 m³/h ister; aynı 40 × 50 × 3 m bölgede 10 hava değişimi ise 60.000 m³/h eder. Hangi stratejinin uygulanacağı projede baştan belirlenir. Koridor ve hacim duman hesabının ayrıntıları duman tahliye sistemi sayfasında; duman tahliyesinin hangi yapı ve mahallerde zorunlu olduğu duman tahliye yönetmeliği yazısında.
Ana Egzoz Fanları, Taze Hava ve Şaft
Qegz = max(Qgünlük, Qduman). Fanlar bu debiye göre seçilir ve en az iki eşit parçaya bölünür. İngiltere'nin yangın güvenliği eki Approved Document B (Cilt 2, paragraf 11.5) mekanik duman tahliye sisteminin iki parçadan oluşmasını, her birinin debinin %50'sini atabilmesini ve bağımsız güç kaynağıyla tek başına çalışabilmesini ister; Alman yönetmeliği de her sistemde ayrı elektrik devresinden beslenen en az iki eşit fan arar.
- Taze hava: Qtaze = r × Qegz. Yayımlanmış uygulamalarda r %50 ile %80 arasında değişir; standart bir değer yoktur. Kalan hava rampa ve giriş açıklıklarından girer, otopark hafif negatif basınçta tutulur.
- Rampa ve giriş hızı: v = (Qegz − Qtaze) / (3600 × Aaçıklık). İngiliz uygulamasında kaçış yolu ve rampada 5 m/s, doğal taze hava girişlerinde 2 m/s üst sınır olarak kullanılır.
- Şaft ve damper kesiti: A = Q / (3600 × v). Uygulamada 8 m/s hız yaygındır; bu bir standart değeri değildir, şaftın gürültü ve basınç kaybı ayrıca kontrol edilir.
- Fan gücü: Pmil = Q × Δp / (3600 × η). Jet fanlı sistemlerde ana fan basıncı genellikle birkaç yüz Pa düzeyindedir; kanallı sistemlerde kanal kayıpları nedeniyle birkaç kat yükselir. Kanal varsa basınç kaybı ayrı hesaplanır.
- Sıcaklık sınıfı: Duman tahliye fanlarında TS EN 12101-3 sınıfları kullanılır; otoparklarda yaygın seçim F300'dür (300 °C'de 60 dakika). BYKHY bir sınıf belirtmez.
Fan tiplerine göre fiyatın nasıl oluştuğu duman tahliye fanı fiyatları başlığıyla hücreli aspiratör fiyatları sayfasında anlatılıyor.
Jet Fan Ön Adedi
Jet fanlar kanal yerine hava akımını yönlendirir: taze hava girişinden egzoz şaftına doğru itki verir. Bir jet fanın itkisi T = ρ × Qj × vj (N) ile kataloğundan kontrol edilir; ρ = 1,204 kg/m³, Qj fan debisi (m³/s), vj çıkış hızı (m/s). 1,63 m³/s debi ve 25,4 m/s çıkış hızı 49,8 N eder, yani 50 N sınıfıdır.
Adet = üst tamsayı(Lakış / Lj) × üst tamsayı(W / Wj). Lakış akış yönündeki uzunluk, W ona dik genişliktir. Lj (seri, atış mesafesi) ve Wj (paralel aralık) üreticinin itki sınıfına göre beyan ettiği değerlerdir. Yayımlanmış üretici tablolarındaki aralıklar:
| İtki sınıfı | Paralel aralık (m) | Seri mesafe (m) |
|---|---|---|
| 30 N | 8–10 | 20 |
| 40–50 N | 8–15 | 25–50 |
| 70–80 N | 10–17 | 40–70 |
| 100 N | 15–20 | 70–80 |
Bu değerler standart değil, üretici beyanıdır; tavan yüksekliği, kirişler ve araç dizilişiyle değişir. Araç katalog değeri girilmezse küçük ve büyük mesafeyle iki sonuç verir. Kontroller:
- Bir kattaki jet fanların toplam debisi o katın egzoz debisini aşmamalıdır.
- İki jet fan arasındaki yatay mesafe genellikle 8 m'den az tutulmaz.
- Emiş tarafı en yakın engelden en az 1 m, atış tarafı en az 2,5 m uzakta olmalıdır; üretici yayınlarına göre jet doğrudan park etmiş araçların üzerine üflüyorsa verim yaklaşık yarıya düşer.
BYKHY ve Bakanlık kılavuzunda CFD şartı yoktur. Ancak jet fan yerleşiminin, ölü bölgelerin ve kaçış yollarındaki görüş mesafesinin doğrulanması CFD analiziyle yapılır ve idare ya da itfaiye bu analizi isteyebilir. Jet fanlı ve kanallı sistemin tavan altı yükseklik, ana fan basıncı, hava dağılımı, yangın modu ve bakım bakımından karşılaştırması otopark havalandırma sistemleri sayfasında.
CO Sensörü Sayısı ve Kontrol
nsensör = üst tamsayı(Akat / As). Üretici yayınlarında sensör başına yaklaşık 400 m² kapsama alanı verilir. Kapsama bir yarıçapla tanımlanmışsa sensör başına alan π × r² değil, kare yerleşimde 2 × r² alınır: daireler alanı boşluksuz örtmez. 15,2 m yarıçap sensör başına 726 m² değil 462 m² demektir.
- CO, Alman yönetmeliğinde zeminden 1,50 m yükseklikte ölçülür; sensörler bu yükseklikte konur.
- LPG'li araç kabul eden otoparkta ayrıca zemin seviyesinde LPG algılama gerekir (BYKHY 60/4).
- Alman yönetmeliği büyük ve yoğun otoparklarda CO 250 ppm'i aştığında sesli ve ışıklı "garajı terk edin" uyarısı ister.
- Kademeli kontrolde düşük CO'da fanlar düşük devirde, eşik aşılınca tam devirde çalışır; yangın sinyali CO kontrolünü her zaman devre dışı bırakır.
Çözümlü Örnek: İki Bodrum Katlı Otopark
| Veri | Değer |
|---|---|
| Katlar | B1: 3200 m², net 3,20 m, 64 × 50 m · B2: 3000 m², net 3,00 m, 60 × 50 m |
| Kullanım | Konut ve ticari karma, 280 araç (Otopark Yönetmeliği'nin araç başına en az 20 m² kuralına göre üst sınır 310) |
| CO verisi | N = 280 × 0,40 = 112 araç/h; ER = 6,6 g/dk; t = 2 dk; Cizin = 30 ppm; Cdış = 0; ε = 1 |
| Fan | 2 ana fan; Δp = 300 Pa; η = 0,60; şaft hızı 8 m/s; taze hava oranı 0,70; rampa açıklığı 6,0 × 2,4 = 14,4 m² |
| Jet fan | 50 N sınıfı; katalog 1,63 m³/s, 25,4 m/s; üretici aralığı 15 × 35 m |
- Hacim: B1 = 3200 × 3,20 = 10.240 m³; B2 = 3000 × 3,00 = 9.000 m³. Toplam alan 6200 m², toplam hacim 19.240 m³, en büyük hacimli kat B1.
- Mevzuat: 6200 > 600 m² → yağmurlama, yangın dolabı, itfaiye su alma ağzı; 6200 > 2000 m² → bağımsız mekanik duman tahliyesi, en az 10 hava değişimi.
- Günlük debi: A: 6 × 19.240 = 115.440 m³/h. B: 12 × 6200 = 74.400 m³/h (konut kabulüyle 37.200 m³/h). C: Ġ = 112 × 6,6 × 2 = 1478 g/h; Q = 1478 / (1164 × 30 × 10⁻⁶) ≈ 42.300 m³/h (saatte yaklaşık 2,2 değişim). Çapraz kontrol (25 ppm): bağıntı 49.500, kütle dengesi 50.800 m³/h.
- Duman debisi: 10 × 10.240 = 102.400 m³/h. Tüm otopark hacmi esas alınsaydı 192.400 m³/h olurdu (%88 fazla).
- Ana fan: Günlük debi A yöntemiyle seçilirse Qegz = max(115.440; 102.400) = 115.440 m³/h, yani 2 × 57.720 m³/h. Günlük debi C yöntemiyle seçilirse Qegz = 102.400 m³/h, yani 2 × 51.200 m³/h ve fan başına mil gücü (51.200 / 3600) × 300 / 0,60 ≈ 7,1 kW; motor bir üst standart güçten seçilir.
- Taze hava ve rampa: 0,70 × 102.400 = 71.680 m³/h mekanik taze hava; kalan 30.720 m³/h rampadan girer: 8,53 m³/s / 14,4 m² = 0,59 m/s, 2 m/s sınırının altında.
- Şaft: egzoz 102.400 / 3600 / 8 = 3,56 m² net; taze hava 71.680 / 3600 / 8 = 2,49 m² net.
- Jet fan (B1, 64 × 50 m): 15 × 35 m aralıkla üst tamsayı(64/35) × üst tamsayı(50/15) = 2 × 4 = 8 adet; daha sık aralık beyan eden bir üreticinin 8 × 25 m değeriyle 3 × 7 = 21 adet. B2 (60 × 50 m) aynı aralıkla 8 adet. Toplam jet debisi 8 × 1,63 × 3600 = 46.944 m³/h, kat egzozunun altında. Sonuç "kat başına 8–21 adet, kesin sayı CFD ile".
- CO sensörü: 400 m² kabulüyle B1'de 8, B2'de 8, toplam 16; 15,2 m yarıçap ve kare yerleşimle 7 + 7 = 14.
Sık Yapılan Hatalar
- Duman debisini tüm otopark hacmine göre hesaplamak ve bunu yorum olarak belirtmemek; ya da tersine en geniş katı seçip daha yüksek tavanlı, daha büyük hacimli katı gözden kaçırmak.
- CO debisini araç sayısından bağımsız hesaplamak. İnternetteki bazı hesap araçlarında CO üretimi araç sayısıyla çarpılmaz; 100 araçlık ve 1000 araçlık otopark aynı debiyi alır.
- Yüksek tavanlı katta 6 hava değişimini sorgusuz uygulamak. Debi tavan yüksekliğiyle büyür, CO üretimi büyümez.
- Tek ana fan kullanmak ve fan arızasında sistemin yarı kapasiteyle çalışmayı sürdüremeyeceğini gözden kaçırmak.
- Taze havayı unutmak: rampadan giren hava 5 m/s'yi aşar, kapılar zor açılır, kaçış yolu rüzgâr tüneline döner.
- Jet fanı park yerlerinin üzerine üfleyecek biçimde asmak; itkinin yarısı kaybolur.
- 10 hava değişimini duman kontrolü sanmak. Seyreltme ile bölgede tutma farklı debiler ister.
- Sensör sayısını π × r² ile hesaplamak; örnekte 14 yerine 10 sensör çıkar, köşeler kör kalır.
Excel ve PDF Çıktısı
"Excel'e aktar" düğmesi kat tablosunu, yöntem sonuçlarını, fan ve şaft hesaplarını ve kontrol listesini formülleriyle birlikte .xlsx olarak indirir; kat alanı ya da yükseklik değiştiğinde Excel bütün sonuçları yeniden hesaplar. Mevzuat kontrolleri ayrı bir sayfada "uygun / uygun değil" bayrağı olarak durur; örneğin 2000 m²'yi aşan kapalı otoparkta 10'un altında bir hava değişimi girilirse sonuç sessizce düzeltilmez, uyarı bayrağı görünür. PDF çıktısı hesap raporuna eklenecek biçimde adım adım çözümü ve kaynak maddelerini içerir.

Projeden Uygulamaya
Jet fanlı ya da kanallı otopark sistemlerinin keşfi, fan seçimi ve montajı otopark havalandırma sistemleri hizmetimizin konusudur; AVM ve plaza otoparkları bina havalandırmasıyla birlikte ofis, AVM ve otel havalandırması kapsamında ele alınır. Kompartıman geçişlerindeki damper ihtiyacı yangın damperi sayfasında. İstanbul ve Kocaeli'deki otoparklar için kat planı ve araç kapasitesiyle birlikte iletişim sayfasındaki formdan keşif isteyebilirsiniz.
İlgili hesap araçları: koridor, atrium ve depo duman debisi için duman tahliye hesabı, şaft ve kanal basınç kaybı için hava kanalı hesabı, ana fanın motor gücü ve devri için salyangoz fan hesabı, merdiven kovası için merdiven basınçlandırma hesabı.
Dayanılan Kaynaklar
- Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, maddeler 60, 85/5, 88/3, 96/2-c, 164/2, 165/1-c (mevzuat.gov.tr güncel metni) ve Bakanlığın BYKHY Kılavuzu (Aralık 2024)
- Otopark Yönetmeliği, madde 4/1-ç (binek otomobil başına en az 20 m²) ve madde 5/1-h-4 (net iç yükseklik en az 2,10 m)
- Approved Document F, Cilt 2 (İngiltere, 2021), paragraf 1.38–1.40; Approved Document B, Cilt 2, paragraf 11.4–11.5
- Muster-Garagen- und Stellplatzverordnung (Almanya, 2022), §16 ve §17
- ASHRAE Journal, Şubat 2001, kapalı otopark havalandırması (ASHRAE 945-RP)
- Uludağ Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi 27(3), 2022, yer altı otoparklarında jet fan ve hava değişim sayısı üzerine CFD çalışması
Sık Sorulan Sorular
Otopark havalandırma hesabı nasıl yapılır?
Kapalı otopark havalandırma hesabında saatte kaç hava değişimi alınır?
Otopark duman tahliye hesabı tek kata mı, bütün otoparka mı göre yapılır?
2000 m²'nin altındaki kapalı otoparkta duman tahliyesi zorunlu mu?
Otopark jet fan sayısı nasıl hesaplanır?
Otopark havalandırma hesabı Excel dosyası var mı?
Otopark için CFD analizi zorunlu mu?
Hazır bir otopark havalandırma hesabı Excel dosyası nasıl sınanır?
İlgili Sayfalar
Diğer Hesaplama Araçları
- Havalandırma Kanalı Hesabı
- Havalandırma Kanalı Metrekare Hesaplama ve Metraj Cetveli
- Davlumbaz Emiş ve Mutfak Havalandırma Hesabı
- Havalandırma Hesabı
- Merdiven Basınçlandırma Hesabı
- Duman Tahliye Hesabı
- Sığınak Havalandırma Hesabı
- Menfez Hesabı
- Salyangoz Fan Hesabı ve Fan Seçimi
- Jet Pulse Filtre Hesabı
- Klima Santrali Hesabı
- VRF Klima Kapasite Hesabı ve Boru Çapı
- Radyant Isıtıcı Kapasite Hesabı

