Mekanik Tesisat Yetki Belgesi Nasıl Alınır?

Belediyenin ruhsat birimi, yapı denetim kuruluşu ya da bir işveren "mekanik tesisat yetki belgesi" istediğinde, karşılığı işi kimin yaptığına göre değişir. Sahada boru döşeyen usta için bu belge ustalık belgesi ya da Mesleki Yeterlilik Kurumu (MYK) belgesidir; tesisat firması için oda kaydı, doğal gaz işinde dağıtım şirketinin sertifikası, klima işinde TSE'nin hizmet yeterlilik belgesidir; projeyi imzalayan makina mühendisi için meslek odası kaydı, serbest müşavir mühendislik belgesi ve uzman mühendis belgesidir. Bu yazı her konum için hangi belgenin, nereden ve hangi dayanakla alındığını sırayla açıyor.

Terim nereden geliyor?

Mekanik tesisat mevzuatında "yetki belgesi" adıyla tanımlanmış, ustaya ya da tesisatçıya verilen tek bir belge yoktur. Kelime üç farklı yerde karşımıza çıkar ve karıştırılır:

• Doğal gaz piyasasında: EPDK'nın Doğal Gaz Piyasası Sertifika Yönetmeliği'nde yetki belgesi, kurum adına iç tesisat ve servis hatları sertifikası vermek üzere şirketlerin yetkilendirilmesi için verilen belgedir. Dağıtım lisansı sahibi şirketlerin bu belgeyi alması gerekmez. Tesisat firmasının alacağı belge ise sertifikadır.
• Müteahhitlikte: Yapı müteahhitlerinin sınıflandırılması kapsamında verilen yetki belgesi numarası binayı yapan müteahhidin kaydını gösterir; mekanik tesisat ustasının ehliyetini göstermez.
• Günlük kullanımda: Belediye ve işverenlerin "yetki belgesi" dediği şey çoğunlukla tesisatı yapanın ehil olduğunu gösteren herhangi bir belgedir. Bunun dayanağı Bayındırlık ve İskân Bakanlığının 13.07.2007 tarihli, 2007/11 sayılı mekanik tesisat uygulamaları genelgesidir: mekanik tesisat işlerinin ehil kişi ve kuruluşlarca yapıldığını gösteren bilgi ve belgeler ruhsat dosyasında yer alır.

Usta için: ustalık belgesi

Ustalık belgesi 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu'na göre verilir ve tesisat ustasının bağımsız çalışabilmesinin temelidir; 2007/11 sayılı genelge de ustalık belgesine sahip olanların ya da bunları işyerinde çalıştıranların bağımsız işyeri açabileceğine dayanır. Belgenin alınma sırası:

1. Mesleki eğitim merkezine çıraklık sözleşmesiyle kayıt ya da meslek lisesinin Tesisat Teknolojisi ve İklimlendirme alanında eğitim.
2. Kalfalık sınavı ve kalfalık belgesi.
3. Kanunun öngördüğü süre ve ustalık eğitiminin tamamlanması.
4. Ustalık sınavı ve ustalık belgesi.
5. İşyeri açılacaksa ilgili esnaf ve sanatkârlar odasına kayıt.

Yıllardır sahada çalışan ama belgesi olmayan ustalar için sınava giriş şartları dönem dönem düzenlenir; güncel şartlar ilçe milli eğitim müdürlüğünden ya da mesleki eğitim merkezinden öğrenilir.

Usta için: MYK mesleki yeterlilik belgesi

Tehlikeli ve çok tehlikeli işlerden sayılan bazı mesleklerde, MYK belge zorunluluğu getirilen meslekleri sayan tebliğlere göre belgesi olmayan ve belgeden muaf olmayan kişiler, tebliğin yayımından on iki ay sonra o meslekte çalıştırılamaz. Mekanik tesisata yakın meslekler arasında ısıtma ve doğal gaz iç tesisat yapım personeli (seviye 3), ısıtma tesisatı bakım-onarım ve servis elemanı, sıhhi tesisat bakım-onarım ve servis elemanı, endüstriyel boru montajcısı ve ısı yalıtımcısı gibi yeterlilikler bulunur. Liste yeni tebliğlerle genişlediği için çalıştırılacak kişinin mesleğinin güncel listede olup olmadığı MYK'nın sitesinden kontrol edilmelidir.

Bu mesleklerde 3308 sayılı Kanun'a göre alınmış ustalık belgesi ve Milli Eğitim Bakanlığına bağlı mesleki ve teknik eğitim okullarından alınmış diploma da geçerli belge sayılır. MYK belgesinin alınması: yetkili belgelendirme kuruluşuna başvuru, teorik sınav, uygulamalı performans sınavı ve başarılı adaya belge düzenlenmesi. Klima ve soğutma ekipmanında gazla çalışmak ise ayrı bir yeterlilik gerektirir; bu konu iklimlendirme belgesi nasıl alınır yazısında.

Firma için: oda kaydı, doğal gaz sertifikası, TS 13905

2007/11 sayılı genelgeye göre mekanik tesisat işlerini, ustalık belgesi sahipleri ya da ilgili odaya kayıtlı olup ustalık belgeli eleman çalıştıran işletmeler yapar ve bu bilgiler ruhsat dosyasına girer. Genelge sıhhi tesisat, ısıtma, soğutma, medikal, yangın, iklimlendirme ve havalandırma tesisatını birlikte kapsar.

Doğal gaz iç tesisatında ek bir aşama vardır. Doğal Gaz Piyasası Sertifika Yönetmeliği'ne göre iç tesisat ve servis hatları sertifikası, dağıtım şirketleri ya da yetki belgeli şirketler tarafından verilir; İstanbul'da bu sertifika İGDAŞ üzerinden alınır. Sertifika sahibi firma tam gün çalışan en az bir makine mühendisi istihdam eder ve sertifikasını belirli aralıklarla vize ettirir. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nin 57/7-b bendi de doğal gaz tesisatının bağımsız bölüm sayacına kadar projelendirilerek yapılmasını ister.

Klima, VRF, soğutma grubu ve ısı pompası gibi florlu gazlı ekipmanda kurulum ve servis veren firma ise TSE'den TS 13905 kapsamında hizmet yeterlilik belgesi alır.

Mühendis için: oda kaydı, SMM ve uzman mühendis belgesi

Mekanik tesisat projesini makina mühendisi hazırlar ve imzalar. Serbest çalışarak proje hizmeti verecek mühendis Makina Mühendisleri Odası'na (MMO) kayıtlı olur, serbest müşavir mühendislik (SMM) belgesi alır ve bürosunu odada tescil ettirir. Yüksekliği 30,50 m'yi aşan konutlar ile büyük umumi binalarda müellif için ayrıca yıl ve metrekare cinsinden deneyim şartı aranır; eşikler mekanik tesisat yönetmeliği yazısındaki tabloda yer alıyor.

Uzmanlık için MMO'nun Mekanik Tesisat Hizmetleri Uzmanlık ve Belgelendirme Yönetmeliği uygulanır (RG 22.11.2001, sayı 24591; değişiklik RG 21.06.2018, sayı 30455). Mekanik tesisat uzman mühendis belgesi için ısı yalıtımı, sıhhi tesisat ve ısıtma tesisatı konularında en az bir yıl tasarım-uygulama deneyimi kazanmış olmak ya da oda genelgeleriyle şartları belirlenen projeleri Mekanik Tesisat Proje Değerlendirme Kurulu'na sunmak gerekir. Sınavı, uzman mühendis belgesine sahip en az üç üyeden oluşan Mekanik Tesisat Uzman Mühendis Sınav Komisyonu yürütür; sınavın içeriği ve takvimi oda merkezinin genelgeleriyle duyurulur.

Uygulama aşamasında makina mühendisi fenni mesul olarak da görev alabilir; bu görevde aynı anda üstlenilebilecek inşaat alanının üst sınırı 60.000 m²'dir. Havalandırma projesini kimlerin çizebildiğini havalandırma projesini kim çizer yazısında, projenin hangi hesaplarla hazırlandığını havalandırma projesi nasıl çizilir yazısında ayrıca ele aldık.

Mekanik tesisat mühendisi nasıl olunur?

Sektörde "mekanik tesisat mühendisi" diye anılan kişi, makine mühendisliği lisansını tamamlamış ve ısıtma, soğutma, havalandırma, sıhhi tesisat ve yangın tesisatında uzmanlaşmış makine mühendisidir. İzlenen yol genellikle şöyledir: makine mühendisliği lisansı, MMO kaydı, bir proje bürosunda ya da şantiyede tesisat deneyimi, ardından SMM belgesi ve uzman mühendis belgesi. Mekanik tesisatın kapsamını mekanik tesisat nedir yazısında anlattık.

İşveren olarak tesisat firmasından ne istenir?

Bir okul, ofis ya da üretim binasında havalandırma sistemleri, hava kanalı imalatı ya da ısıtma sistemleri işi verirken şu belgeler talep edilebilir:

• Firmanın oda kaydı ve vergi levhası.
• Sahada çalışacak ustaların ustalık belgeleri ya da işin gerektirdiği MYK belgeleri.
• İşte doğal gaz varsa dağıtım şirketinden alınmış iç tesisat sertifikası; klima ve soğutma varsa TS 13905 hizmet yeterlilik belgesi ve teknisyenlerin florlu gaz belgeleri.
• Proje ya da revizyon gerekiyorsa projeyi imzalayacak makina mühendisinin oda kaydı ve SMM belgesi.
• Teslimde test ve ölçüm kayıtları: basınç testi, kanal sızdırmazlık testi, debi ölçümleri.

Belgeler işin türüne göre değişir. Bir restoran mutfağında davlumbaz ve baca işinde yangın güvenliği öne çıkar; kanalın yangın bölmesinden geçtiği yerlerde yangın damperi montajı da işin parçasıdır. Klima ve VRF işinde klima montajı ve bakımı sayfasında anlattığımız gaz işlemleri ve florlu gaz belgeleri, üretim tesislerinde endüstriyel havalandırma sistemleri işinde ise toz, kaynak dumanı ve iş sağlığı tarafı ağırlık kazanır. Hangi işte hangi yönetmeliğin geçerli olduğunu havalandırma sistemleri yönetmeliği yazısında toplu olarak bulabilirsiniz.

İşin kalem kalem nasıl fiyatlandığını mekanik tesisat birim fiyatları sayfasında, sahadan bir örneği okul havalandırma projesi sayfasında görebilirsiniz. İstanbul ve Kocaeli'deki işler için keşif talebi iletişim sayfasından iletilir.