Havalandırma Projesini Kim Çizer? Yetki ve Onay Süreci

Havalandırma projesini kim çizer sorusunun cevabı açıktır: projeyi makina mühendisi çizer ve proje müellifi olarak imzalar. Havalandırma, iklimlendirme, ısıtma, sıhhi tesisat, yangın söndürme, duman tahliye ve merdiven basınçlandırma birlikte mekanik tesisat projesini oluşturur ve bu proje makina mühendisliğinin meslek alanındadır. Mesleğini serbest olarak yürüten mühendis, 6235 sayılı TMMOB Kanunu gereği Makina Mühendisleri Odası'na kayıtlı olmak zorundadır. Kısa cevap budur. Pratikte sorulan asıl sorular ise şunlardır: proje hangi işte gerçekten gerekir, kim inceler ve onaylar, elektrik ve doğalgaz tarafı kimin işidir ve uygulamayı yapacak firma bu zincirin neresindedir.

Hangi proje kimin işi?

Bir havalandırma sistemi tek bir disiplinin içinde kalmaz. Fanın kendisi mekanik projede, fanı besleyen kablo elektrik projesinde, fanın oturduğu çelik taşıyıcı ve perdede açılan delik statik projede, şaftın yeri mimari projededir.

Bu yüzden mimarın çizdiği bir planda "havalandırma kanalı" diye gösterilen çizgi, mekanik proje yerine geçmez; debisi, kesiti ve fanı hesaplanmamış bir güzergâhtır. Aynı şekilde fan seçilip mekanik projeye yazıldığında, o fanın gücü elektrik projesine aktarılmadıkça panoda yeri olmaz. Projelerin birbirini tutması, müelliflerin aynı mimari altlık üzerinde çalışmasına bağlıdır.

Yeni yapıda: ruhsat ve yapı denetim

Yeni bir binada mekanik tesisat projesi yapı ruhsatı dosyasının parçasıdır. 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 22. maddesi, ruhsat başvurusunda mimari ve statik projelerle birlikte elektrik ve tesisat projelerini sayar; ruhsatı ilçe belediyesi verir. 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun kapsamındaki yapılarda yapı denetim kuruluşu ruhsata esas projeleri inceler, eksik ve hatalı bulduğu noktaları müellife düzelttirir, inşaat sırasında da uygulamanın projeye uygunluğunu denetler. Uygulamada projeden ayrılmayı gerektiren bir durum çıkarsa değişiklik müellifin bilgisiyle projeye işlenir; iş bittiğinde sahadaki son durumu gösteren proje, bakım ekibinin elindeki tek doğru belgedir.

Yeni yapıda havalandırma projesinin içeriğini belirleyen yönetmelikler, ıslak hacim ve hava bacası hükümleri, enerji performansı yönetmeliğinin tasarım maddeleri ve yangın yönetmeliğinin kanal ve damper maddeleri havalandırma sistemleri yönetmeliği yazısında toplandı.

Mevcut binada: işyeri ruhsatı, itfaiye ve bina yönetimi

Restoran, kafe, spor salonu ya da ofis mevcut bir binada açılırken mekanik proje çoğunlukla yapı ruhsatı için değil, üç başka nedenle istenir:

• İşyeri açma ve çalışma ruhsatı: İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik, işyerinde havalandırma tertibatı bulunmasını, yiyecek hazırlanan ve pişirilen bölümde buhar, koku ve dumanı tahliye edecek baca sistemi kurulmasını ister (Ek-1, A-2 ve A-6).
• İtfaiye raporu: Aynı yönetmelik bazı işyerleri için yangına karşı önlemlerin alındığını gösteren itfaiye raporu arar. İş hanı ve çarşı gibi birden fazla işyerinin bulunduğu binalarda raporu bina yönetimi alır; yangın tedbirlerini etkileyecek bir yapı değişikliği yapan işyerinden ise ayrıca münferit rapor istenir. Mutfak egzozunun bağımsız olması ve hava girişlerinden en az 5 m uzağa atılması (Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, Madde 88/2) ile alışveriş merkezi ve yüksek binalardaki mutfaklarda davlumbaza otomatik söndürme (Madde 57/1) bu raporda bakılan konulardandır.
• Bina yönetiminin onayı: Alışveriş merkezleri ve plazaların çoğu, kiracının mekanik projesini kendi teknik birimine onaylatır; şafta bağlantı, çatıya fan ve baca çıkışı, merkezi sistemden taze hava alınması bu onaya bağlıdır.

Restoran mutfaklarında projenin karşılaması gereken baca kuralları restoran baca yönetmeliği yazısında, yangın anında çalışan sistemlerin kuralları duman tahliye yönetmeliği yazısında.

Organize sanayi bölgelerinde

Organize sanayi bölgesi sınırları içindeki fabrikalarda yapı ruhsatı ve yapı kullanma izni belediyeden değil, 4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu gereği OSB yönetiminden alınır; mekanik proje de bu dosyayla OSB'nin teknik birimine sunulur. Gebze, Dilovası ve Tuzla gibi sanayi yoğun ilçelerdeki ve İkitelli ya da Dudullu OSB'deki üretim tesislerinde havalandırma projesi çoğu zaman genel havalandırmanın ötesine geçer: toz toplama, kaynak dumanı emişi, boya kabini ve proses egzozu ayrı hesaplanır ve iş sağlığı ve güvenliği mevzuatının istediği ölçümlerle birlikte değerlendirilir. Bu tesislerdeki sistemlerin kapsamı endüstriyel havalandırma sistemleri sayfasında.

Uygulayıcı firma proje çizebilir mi?

Bünyesinde ya da birlikte çalıştığı bir makina mühendisi projeye müellif olarak imza atıyorsa evet. Tasarım ve uygulamanın aynı firmada olması, keşifte görülen saha koşullarının (kiriş altı yüksekliği, mevcut şaft, çatıya erişim) projeye baştan girmesini sağlar. Ayrı bir müellifle çalışmanın avantajı ise projenin uygulayıcıdan bağımsız bir gözle kontrol edilmesidir. Hangi düzen seçilirse seçilsin sorumluluklar ayrıdır:

Ustanın sahada çizdiği bir kroki ya da müellif imzası taşımayan bir yerleşim çizimi, işin tarifine yardım eder ama proje sayılmaz; ruhsat, itfaiye ya da bina yönetimi süreçlerinde kullanılamaz. Projelendirme de istenen işlerde proje bedelini teklifte uygulamadan ayrı bir satır olarak yazıyoruz; böylece işveren projeyi başka bir uygulayıcıyla da kullanabilir.

Proje bedeli neye göre belirlenir?

"MMO mekanik tesisat proje fiyatları" araması uygulamanın değil projenin bedelini sorar. Makina Mühendisleri Odası her yıl mekanik tesisat proje hizmetleri için bir ücret tarifesi duyurur; hesapta yapının büyüklüğü ve sınıfı gibi girdiler kullanılır. Uygulama bedeli ise kanal metrekaresi, fan, menfez ve damper adetleri gibi metraj kalemlerinden çıkar. İki bedelin farkı ve birim fiyat kalemleri mekanik tesisat birim fiyatları sayfasında.

Projeyi çizdirmeden önce hazırlanacaklar

1. Güncel mimari proje çizim dosyası; varsa statik proje ve mevcut tesisat projeleri.
2. Mahal listesi: her mahalin kullanımı, kişi sayısı, çalışma saatleri.
3. Mutfak, atölye ya da laboratuvar varsa ekipman listesi (tip, güç, yakıt).
4. Mevcut şaft, baca ve çatı erişimi bilgisi; çatıda fan ya da cihaz için kullanılabilecek alan.
5. Bina yönetiminin teknik şartnamesi (alışveriş merkezi ve plazalarda).
6. Ses açısından hassas komşular ya da mahaller (yatak odası, toplantı salonu, stüdyo).
7. İşin hangi izin için yapıldığı: yapı ruhsatı, işyeri ruhsatı, itfaiye raporu ya da yalnız uygulama.

Son madde projenin kapsamını belirler: yalnız uygulama için hazırlanan bir proje ile itfaiye raporu dosyasına girecek bir proje aynı ayrıntıda değildir. Mühendisin bu bilgilerle hangi sırayla çalıştığı, debinin nasıl hesaplandığı ve paftaların nasıl okunduğu havalandırma projesi nasıl çizilir yazısında anlatılıyor; ön debi için havalandırma hesabı aracı kullanılabilir. Projeyi değil uygulamayı yapacak firmadan istenen belgeler ise mekanik tesisat yetki belgesi yazısının konusu.

Projeden uygulamaya kadar kurulum kapsamı havalandırma sistemleri hizmet sayfasında; kiracı projelerinin en sık görüldüğü yapılar için ofis, AVM ve otel havalandırma, mutfaklı işletmeler için restoran havalandırma sistemleri sayfalarına bakabilirsiniz. İstanbul ve Kocaeli'deki işler için mimari projenizi ve işin hangi izin için yapıldığını iletişim sayfasından iletebilirsiniz.