İklimlendirme Yönetmeliği: Isıtma ve Klima Sistemlerinde Kurallar

Apartman yönetimi eski kazanı yenilemek istediğinde, bir ofis binası VRF sistemine geçtiğinde ya da bir otelin klima santrali değiştiğinde aynı soru sorulur: hangi kurala uyulacak? Isıtma, soğutma ve iklimlendirmede bağlayıcı hükümlerin ana gövdesi Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği'nin (RG 05.12.2008, sayı 27075) beşinci, altıncı, yedinci ve sekizinci bölümleridir. Soğutucu akışkanla çalışan cihazlarda Florlu Sera Gazlarına İlişkin Yönetmelik, merkezi ısıtmalı binalarda gider paylaşımı yönetmeliği, kazan emisyonunda Isınmadan Kaynaklanan Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği bu gövdeye eklenir. "Isıtma sistemleri yönetmeliği" ve "merkezi ısıtma sistemleri yönetmeliği" aramalarının karşılığı da bu metinlerdir; aşağıda sistem sistem ayrıldılar.

Merkezi ısıtma hangi binada zorunlu?

Yönetmeliğin 13. maddesinin 3. fıkrasına göre yapı ruhsatına esas inşaat alanı 2.000 m² ve üstündeki yeni binalarda merkezi ısıtma yapılır. Aynı fıkra tesisatın biçimini de belirler: bağımsız bölümlerde ısı sayacı kullanılabilecek şekilde tek kolon hatlı sistem kurulur ve sayaçlar bağımsız bölümün dışında, ortak alanda kalır. Bu hüküm apartman projelerinde kolon şaftının ve sayaç dolaplarının yerini mimari aşamada sabitler. TS 825 Ek-D'deki 1. derece gün bölgesinde yer alan binalarda fıkra uygulanmayabilir.

Tasarım hesabı TS 2164'e göre yapılır (13/2). Isıl geçirgenlik katsayıları yalıtım hesabıyla aynı esaslardan alınır (13/1); yani ısı kaybı hesabı ile ısı yalıtım projesi birbirinden kopuk hazırlanamaz.

Kazan dairesi: kontrol, pompa, brülör ve baca

Merkezi sistem kurulduktan sonra yönetmelik ısının nasıl kontrol edileceğini ayrıntılı tarif eder:

• Bağımsız bölümlerin hacimlerinde sıcaklık kontrol ekipmanı, ısı merkezinde iç ve/veya dış hava sıcaklığına bağlı kontrol ekipmanı kullanılır (13/5).
• Dairelerde sıcaklık kontrolü varsa ısıtma pompaları zamana, basınca ya da debiye göre değişken devirli seçilir (13/6). Termostatik vanalar kısıldıkça sabit devirli pompanın boşuna basınç üretmesi bu fıkrayla önlenir.
• Isınma maliyeti, ısı kullanım miktarına göre paylaştıran sistemlerle bölüştürülür (13/7).
• Baca kesiti ve yüksekliği atık gaz kütlesi, sıcaklığı ve gerekli basınca göre TS EN 13384-1 ve -2 yöntemleriyle hesaplanır; hermetik ve yarı hermetik doğal gaz cihazlarında üreticinin sistem sertifikasındaki değerler esas alınır (13/8).
• Kazan dairesinin yerleşimi TS 2192'ye, gaz yakıtlı sistemlerinki TS 3818'e göre yapılır (13/10).
• 500 kW ve üstü kazanlarla çalışan sistemlere su yumuşatma ve/veya şartlandırma kurulur (13/13).

Cebri üflemeli brülörlerde kapasiteye göre izin verilen kontrol tipi 13/12'de sayılır:

Isıtma sezonunda işletme

14. madde kazan dairesinin işletmesine dair yükümlülükleri toplar. Isıtma merkezine yakıt türüne göre gereken yanma havası verilir ve egzoz havası atılır (14/1). Her işletme döneminin başında ve yılda en az bir kez baca gazı analizi yaptırılır; sistem performansını gösteren rapor ilgili mercilere sunulmak üzere saklanır (14/2). Baca gazı sıcaklığını işletmecinin izleyebilmesi için kalibre edilmiş bir baca gazı termometresi takılır (14/3). Atık gazla oluşan ısı kaybı, 13.01.2005 tarihli ve 25699 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Isınmadan Kaynaklanan Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği'ndeki sınırları aşamaz (14/8). Merkezi ısıtmalı binalarda ısıtılan mahallerin sıcaklığı 15 °C'nin altına düşmeyecek şekilde önlem alınır (14/9).

Merkezi ısıtmada faturanın daireler arasında nasıl bölüneceği ayrı bir yönetmeliğe bağlıdır: Merkezi Isıtma ve Sıhhi Sıcak Su Sistemlerinde Isınma ve Sıhhi Sıcak Su Giderlerinin Paylaştırılmasına İlişkin Yönetmelik (RG 14.04.2008, sayı 26847 mükerrer). Dayanağı Kat Mülkiyeti Kanunu'nun 42. maddesidir; ısı pay ölçer (radyatörlerin tükettiği enerjiyi ölçüp kaydeden cihaz) ve ısı sayacı (hattan geçen ısıyı debi ve sıcaklık farkından ölçen cihaz) kavramları bu metinde tanımlanır.

Bireysel ısıtma: kombi ve kat kaloriferi

Gaz yakıtlı bireysel ısıtma kullanılan, yapı inşaat alanı 250 m² ve üstündeki binalarda daire ya da müstakil bina bazında yoğuşmalı tip ya da entegre ekonomizerli cihaz kullanılır (13/4). İmar tarafında Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nin 33/8 fıkrası şofben, kombi ve benzeri ısıtıcıların hayati tehlike yaratacak biçimde yerleştirilemeyeceğini, havalandırmadan uzak piyeslerde, banyo ve tuvaletlerde bulunamayacağını söyler.

Soğutma sistemleri

Soğutma ihtiyacı 250 kW'tan büyük olan konut dışı binalarda merkezi soğutma sistemi tasarımı yapılır (15/1). Madde sistem tipini saymaz; tasarımcının merkezi üretimli bir çözümü (örneğin su soğutma grubu ile fan coil ve klima santralleri) proje aşamasında hesaplayıp değerlendirmesini ister. Kaba bir ön boyutlandırmada metrekare başına 100–150 W soğutma yükü alınan bir ofis binasında 250 kW, yaklaşık 1.700–2.500 m² kullanım alanına karşılık gelir; kesin değer ısı kazancı hesabından çıkar. Seçilen soğutucu akışkanlar TS EN 378 serisine uygun olur (15/2), soğutma sistemlerinin ayarları işletme karakteristiğine ve enerji ekonomisine göre doğru yapılır (16/1).

Değişken soğutucu akışkan debili sistemlerin ofis ve otellerdeki kullanımını VRF klima sistemleri sayfasında, gerçek bir uygulamayı otel VRF klima projesi sayfasında gösterdik.

Klima santrali ve iklimlendirme (md. 17–18)

Havaya dayalı iklimlendirmede tasarım TS 3419 ve ilgili Avrupa standartlarına göre yapılır (17/1). Isıtma döneminde üfleme havasının nemlendirildiği, içinde insan bulunan binalarda üfleme havasının mutlak nemini kilogram kuru hava başına 10 g ve altına ayarlayabilen, kalibrasyonu akredite bir kuruluşça yapılmış kontrol cihazı kullanılır (17/2). Konut dışı binalar için üç kural daha vardır (17/4): mekânda kimse yokken en düşük iç hava kalitesini koruyan otomatik düzen, iklimlendirme sistemlerinde oda sıcaklığı ayar düzenekleri ve mahal bazında değişken hava debisi kontrolünde değişken debili fan. Sistemler değişen insan yüküne göre değişken hava debisiyle çalışacak şekilde donatılır (17/5).

Yeni binalarda 500 m³/h ve üzeri debili sistemlerde ısı geri kazanım tasarlanır; yaz ve kış en az %50 verimle, ilk yatırım ve işletme gideriyle birlikte avantajlıysa kurulması zorunludur ve geçiş mevsimi için by-pass düzeneği bulunur (17/10). Isıl konfor kriterleri EN 7730 ve TS 2164'e göre belirlenir (17/12). Klima santrallerinin gövde sızıntısı, ısı köprüsü ve ısı geçiş katsayısı EN 1886'ya uygun olur (17/13). İşletme ve bakımda TS 5895'e uyulur (18/1); kanal sızıntı sınırları TS EN 1507 ve TS EN 12237'ye göre belirlenip raporlanır (18/5), santral filtreleri üreticinin belirttiği sürede temizlenir ya da değiştirilir (18/6).

Santral seçimini klima santrali sayfasında, geri kazanım cihazlarının tiplerini ısı geri kazanım cihazı nedir yazısında, sahadaki bakım adımlarını klima santrali bakımı yazısında anlattık; çatı tipi bir santralin bakımı referans sayfasında görülebilir.

Sıhhi sıcak su ve otomatik kontrol

Sıhhi sıcak su sistemleri TS EN 14336'ya göre düzenlenir (19/1). Depolu merkezi sistemlerde su sıcaklığı tasarımda 60 °C'yi geçmez, ancak lejyonellaya karşı depodaki su haftada en az bir saat 60 °C'de tutulur (19/5). Plakalı eşanjörlü merkezi sistemlerde depolama için akümülasyon tankı kullanılır (19/8).

20. madde kontrol düzenini belirler:

• Sıvı ve gaz yakıtlı kazanlarda yanma otomatik kontrol edilir (20/1).
• Merkezi ısıtma, iklimlendirme ya da soğutması olan binalarda her odanın sıcaklığı ayrı ayarlanabilir; konut dışı binalarda farklı mekânlar farklı sıcaklıklara ayarlanabilecek merkezi otomatik kontrol kurulur (20/2).
• Merkezi ısıtmalı konutlarda en az gidiş suyu kontrolü ve dış hava kompanzasyonu yapılır (20/3).
• Merkezi iklimlendirmeli ticari binalarda kontrol sistemi ayar değerlerinin yanında zamana göre de çalışır (20/4).
• Yapı inşaat alanı 10.000 m²'yi aşan ve merkezi ısıtma, soğutma, iklimlendirme ve aydınlatması birlikte bulunan binalarda bilgisayar kontrollü bina otomasyonu kurulur (20/6).
• Yeni binalarda aydınlatma, ısıtma, soğutma ve sıcak su enerjisi ayrı ayrı ölçülebilecek şekilde tasarlanır (20/8).

Soğutucu akışkan: Florlu Sera Gazlarına İlişkin Yönetmelik

Klima, VRF, soğutma grubu ve ısı pompası gibi florlu sera gazı içeren ekipmanı 15.10.2024 tarihli ve 32693 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan yönetmelik düzenler; 29.06.2022 tarihli önceki yönetmelik bununla yürürlükten kalktı. Ekipmanı işleten taraf için iki yükümlülük öne çıkar: sızıntı kontrolü ve kayıt.

5 ton CO₂ eşdeğeri ve üstü ekipmanın verileri operatör tarafından Ekipman Operatörleri Merkezi Veri Tabanı'na (EKOMVET) girilir (md. 7). Ton CO₂ eşdeğeri, gazın kilogramı ile küresel ısınma potansiyelinin çarpımıdır; R410A gibi yüksek potansiyelli bir akışkanda 5 ton eşiği yaklaşık 2,2–2,4 kg şarja karşılık gelir. Bir VRF sisteminin toplam şarjı genellikle bunun çok üzerindedir, dolayısıyla VRF'li binaların işletmecileri bu yükümlülüklerin doğrudan muhatabıdır. Bu ekipmanda kurulum, bakım, sızıntı kontrolü ve gaz geri kazanımı yapan kişinin mesleki yeterlilik belgesine, firmanın hizmet yeterlilik belgesine sahip olması gerekir; ayrıntılar iklimlendirme belgesi nasıl alınır yazısında.

Bina tipine göre özet

İşletmeci ve bakım

Binanın enerji kullanan sistemlerinin işletmecisi, meslek odalarının düzenlediği eğitimlere katılarak belge alır (24/1). Bakım ve onarımla sistem ve ekipman verimlerinin tasarım değerinin altına düşmemesi sağlanır (24/3). İşyerlerinde havalandırma ve klima tesisatı ayrıca yıllık periyodik kontrole tabidir. Havalandırma tarafının taze hava, egzoz ve baca hükümleri havalandırma sistemleri yönetmeliği yazısında, ruhsat projesi ve müellif şartları mekanik tesisat yönetmeliği yazısında, kavramların kendisi iklimlendirme nedir yazısında yer alıyor.

Isıtma sistemleri, VRF klima servisi ve santral işlerinde maliyet kalemleri için klima santrali fiyatları ve VRF klima fiyatları sayfalarına bakılabilir; keşif talebi iletişim sayfasından iletilir.