Baca Temizliği Yönetmeliği: Davlumbaz ve Yağlı Kanal Kuralları

Baca temizliği yönetmeliği diye aranan kurallar, yani Türkiye’de baca temizliğine süre, sorumlu ve yetkili koyan hükümler iki yerde bulunur: Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’in (BYKHY) 58. maddesi ve Belediye İtfaiye Yönetmeliği’nin 6. maddesi. "Davlumbaz temizliği yönetmeliği" ya da "yağlı kanal temizliği yönetmeliği" adıyla ayrı bir metin yoktur. Restoran ve otel mutfaklarındaki davlumbaz ile yağlı egzoz kanalı için BYKHY’nin 57. ve 88. maddeleri, İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik ve Gıda Hijyeni Yönetmeliği birlikte okunur.

Aşağıdaki özet, metinlerin mevzuat.gov.tr’deki güncel hâllerine (BYKHY için son değişiklik 1 Temmuz 2025 tarihli Resmî Gazete) ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın Aralık 2024 tarihli BYKHY kılavuzuna dayanıyor. Mevzuat değişebildiği için işletmenizi etkileyen bir karardan önce yerel itfaiyeden güncel uygulamayı teyit edin.

BYKHY 58. madde: bacaların temizliği

58. madde "Soba ve bacalar" başlığını taşır. Temizlikle ilgili dört fıkrası şunlardır:

Madde yakıt ve cihaz üzerinden yazılmıştır. Doğalgaz ya da elektrikle pişiren bir restoranın davlumbazından çıkan yağlı egzoz kanalı için ayrıca bir süre belirlenmemiştir. Ocakbaşı, kömür ızgara ya da odun fırını gibi katı yakıt kullanan mutfaklarda 58/10’daki süreler gündeme gelebilir; fırın bacasının ve davlumbaz hattının bu fıkra karşısındaki durumunu yerel itfaiyeye sormak en güvenli yoldur.

Yağlı kanal için sayı vermeyen mevzuatın boşluğunu uygulamada pişirme türü ve çalışma saatine dayalı bir takvim doldurur. Uluslararası kılavuzlardaki aralıklar ve ölçüme dayalı planlama baca temizliği kaç ayda bir yapılır yazısında.

Belediye İtfaiye Yönetmeliği: temizliği kim yapar, ücreti kim belirler?

Belediye İtfaiye Yönetmeliği (Resmî Gazete 21/10/2006, sayı 26326) itfaiyenin görevleri arasında baca temizliğini de sayar. 18/12/2021 tarihli ve 31693 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikten sonra 6. maddenin birinci fıkrasının (h) bendi, itfaiyeye belediye meclisince belirlenecek ücret karşılığında baca temizliği yapma ya da bu işi belediye tarafından yetkilendirilmiş kişi ve kuruluşlara yaptırma görevi verir. Aynı değişiklikle eklenen geçici madde, itfaiye teşkilatlarının baca temizlik hizmetine ait iş ve işlemleri tarif eden bir Baca Temizlik Hizmeti Yönergesi hazırlamasını öngörür.

İki metin ücret konusunda farklı kurula atıf yapar: BYKHY 58/11 fiyat tarifesini belediye encümenine, Belediye İtfaiye Yönetmeliği ise ücreti belediye meclisine bağlar. Hangi kararın uygulandığı ve hangi firmaların yetkili olduğu, her ilin itfaiye daire başkanlığının kendi düzenlemesinden öğrenilir. İşletme açısından sonuç şudur: temizliği yapan firmadan itfaiye ya da belediye yetki belgesini istemek ve yetkinin yağlı mutfak kanalını kapsayıp kapsamadığını sormak, kaydın sonradan geçerli sayılması için gereklidir.

Davlumbaz ve yağlı kanal için hangi maddeler geçerli?

Davlumbaz ve yağlı egzoz kanalının temizliğine doğrudan süre koymayan, ama temiz ve erişilebilir tutulmasını fiilen zorunlu kılan dört hüküm vardır. “Davlumbaz baca temizleme yönetmeliği” ya da “yağ kanal temizleme yönetmeliği” diye aranan konuların karşılığı da bu dört hükümdür.

BYKHY 88/2: damper yok, mesafe ve kaplama var

Otel, restoran ve kafeterya mutfaklarında pişirme alanının mekanik egzozu bağımsız olur, kanal korunmamış yanabilir malzemeden en az 50 cm uzakta geçer, mutfak dışındaki bölümleri yangına dayanıklı kaplamayla sarılır ve bu kanallara yangın damperi konulamaz; damperin hangi kanallarda istendiği, hangilerinde yasak olduğu yangın damperi sayfasında maddeleriyle anlatılıyor. Damper olmayan bir hatta kanal cidarındaki yağ, ocakta başlayan bir yangının çatıya kadar ilerleyebileceği sürekli bir yakıt şeridine dönüşür. Kanalın temiz tutulması bu nedenle maddenin öngördüğü yangın güvenliğinin ayrılmaz parçasıdır.

BYKHY 57/1: söndürme sistemi olan davlumbazlar

Alışveriş merkezlerindeki ve yüksek binalardaki mutfaklarda, yemek fabrikalarında ve bir anda 100’den fazla kişiye hizmet veren mutfaklarda (konutlar hariç) davlumbaza otomatik söndürme sistemi kurulur. Söndürme nozulları yağla kaplandığında ya da temizlik sırasında yerinden oynatıldığında sistem tasarlandığı gibi çalışmaz. Bu mutfaklarda davlumbaz temizliği, söndürme sisteminin kontrolüyle aynı planda yürütülür; sabit söndürme sistemlerinin mutfakta kurulumu ve kullanımı için EN 16282-7 esas alınır.

Gıda Hijyeni Yönetmeliği 10. madde: temizlik ve erişim

Maddenin birinci fıkrası gıda işletmesinin temiz ve iyi durumda tutulmasını, bakım ve onarımın düzenli yapılmasını; beşinci fıkrası havalandırma sisteminin filtrelerine ve temizlenmesi ya da değiştirilmesi gereken parçalarına kolayca ulaşılmasını ister. Servis kapağı olmayan, filtresi sökülemeyen bir davlumbaz hattı bu şartı karşılamakta zorlanır.

İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik: baca şartı

Yönetmeliğin Ek-1’inde sıhhi işyerleri için sayılan asgari ortak şartlardan biri, yiyecek hazırlama ve pişirme bölümünde oluşan buhar, koku ve dumanı tahliye edecek baca sistemidir. 5. madde, ruhsat verilen işyerlerinin bu şartları taşımak zorunda olduğunu belirtir. Yağla daralmış ve dumanı çekmeyen bir hat, kâğıt üzerinde var olsa bile bu şartı karşılamaz.

Sorumluluk zinciri

Restoranın kiracı olduğu binalarda bu tablo bir boşluk bırakır: yönetmelik bina sahibi ve yöneticisini sorumlu sayar, oysa hattı kullanan ve kirleten işletmedir. Temizliğin kimin tarafından ve hangi aralıkla yaptırılacağının kira sözleşmesinde ya da site yönetim kararında açıkça yazılması bu boşluğu kapatır.

İtfaiye raporu gereken işletmeler

İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik’in 5. maddesi; umuma açık istirahat ve eğlence yerleri, otuzdan fazla çalışanı olan işyerleri ve ana giriş kapıları dışında caddeye doğrudan açılmayan iş hanı, çarşı gibi yerlerdeki işyerleri için yangın önlemlerinin alındığını gösteren itfaiye raporu ister. Bu gruba giren bir restoran, otel mutfağı ya da fabrika yemekhanesinde davlumbaz, söndürme sistemi, gaz algılama ve egzoz hattı BYKHY’nin 57. ve 88. maddeleri karşısında değerlendirilir; temizlik kaydı bu değerlendirmede hattın bakımlı olduğunu gösteren belgedir. Rapor aranmayan işyerlerinde de yangına karşı gerekli tedbirlerin alınmış olması şarttır.

Temizlik sonrası saklanacak belgeler

Yönetmelikler temizlik raporunun biçimini tarif etmez. Denetimde ve olası bir hasar incelemesinde işe yarayan kayıt şu bilgileri içerir:

• temizliği yapan firmanın unvanı ve itfaiye ya da belediye yetki belgesinin kopyası,
• temizlik tarihi ve davlumbazdan çatı çıkışına kadar temizlenen bölümlerin listesi,
• erişilemediği için temizlenemeyen bölümler ve önerilen düzeltme (servis kapağı eklenmesi gibi),
• aynı noktalardan çekilmiş öncesi ve sonrası fotoğraflar,
• söndürme sistemi bulunan davlumbazlarda nozulların temizlik sonrası yerinde ve açık olduğunun kontrolü,
• fan, kayış, rulman ve filtrelerde görülen arızalar.

Bu kayıtlar birkaç yıl geriye doğru saklandığında hem denetimde hem de temizlik aralığının doğru seçilip seçilmediğini anlamada kullanılır.

Yeni hat kurarken temizliği baştan düşünmek

Temizlik yönetmeliğine uymanın en kolay yolu, hattı temizlenebilir kurmaktır: her dirsekte ve uzun düz hatta servis kapağı, sökülebilir filtreler, yağ tahliye ağzı olan fan ve mümkün olduğunca kısa yatay güzergâh. Hattın tasarım kuralları restoran baca yönetmeliği yazısında, mutfağın egzoz ve taze hava dengesi restoran havalandırma sistemleri sayfasında, imalat tarafı davlumbaz imalatı ve çelik baca sistemleri sayfalarında.

Mevcut hatlar için hizmetin kapsamı baca ve davlumbaz temizliği, fiyatı belirleyen kalemler baca temizliği fiyatları sayfasında. Temizliğin adımları restoran baca temizliği nasıl yapılır ve davlumbaz temizliği nasıl yapılır yazılarında anlatılıyor. Ofis ve fabrikalardaki besleme ve egzoz kanallarında kirlenme yağdan değil toz ve liften gelir; bu kanalların temizliği baca ve davlumbaz temizliği hizmet sayfasının havalandırma kanal temizliği bölümünde ayrıca ele alınıyor. Bu sistemlerin periyodik kontrol mevzuatı için havalandırma periyodik kontrol yönetmeliği yazısına bakılabilir. İstanbul ve Kocaeli’de keşif talebi iletişim sayfasından iletilebilir.