Havalandırma Periyodik Kontrol Yönetmeliği: Hangi Sistem Ne Sıklıkla?

Havalandırma ve klima tesisatı, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği'nin (RG 25.04.2013, sayı 28628) Ek-III tablosunda kendi satırıyla yer alır: en geç yılda bir, yetkili bir kişi tarafından, projesine uygunluk açısından kontrol edilir. "Havalandırma sistemleri periyodik kontrol yönetmeliği" diye aranan hüküm budur. Aynı yönetmelik bu kontrolü bakımdan ayrı tutar. Bakım; ekipmanda ve bileşenlerinde yapılan revizyon, tamir, değişim, ayar, arıza giderme, temizlik ve kalibrasyon işlerinin herhangi biri ya da birkaçıdır ve imalatçının yetkilendirdiği servis ya da işyerinin görevlendirdiği kişilerce yapılabilir. Periyodik kontrol ise ekipmanın yönetmelikte öngörülen aralıklarla ve belirtilen yöntemlerle muayene ve test edilmesidir; yalnız yetkili kişi yapar ve sonucu imzalı bir raporla belgelenir.

Ek-III Tablo-3: havalandırmayı ilgilendiren satırlar

Ek-III 23 Aralık 2025 tarihli değişiklikle yeniden düzenlendi. Tesisatlar için genel kural, ilgili standartta aksi belirtilmedikçe periyodik kontrolün yılda bir yapılmasıdır (Ek-III 2.3.1). Tablo-3'te havalandırma işlerine dokunan satırlar şunlardır:

Tablodaki süreler azami sürelerdir. İşyerinin ortam koşulları, kullanım sıklığı, ekipmanın yaşı, bakım sıklığı, önceki kontrol sonuçları gibi etkenlere göre yapılan risk değerlendirmesiyle test ve muayenelerin sıklığı artırılabilir (Ek-III 1.10). Yağlı buhar taşıyan bir restoran egzozu ile bir ofisin taze hava santrali aynı satıra girer ama aynı risk düzeyinde değildir.

Kontrolü kim yapar?

Periyodik kontrol, İSG-KATİP içindeki EKİPNET modülüne kayıtlı yetkili kişilerce yapılır. Havalandırma ve klima tesisatı gibi elektrik dışı tesisatlarda yetkili meslekler makine, metalürji ve malzeme, mekatronik ve imalat mühendisleri, makine ve metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler ile makine tekniker ve yüksek teknikerleridir (Ek-III 2.3.3). Elektrik ve topraklama tesisatı ile jeneratörü elektrik ve elektrik-elektronik mühendisleri, elektrik eğitimi mezunu teknik öğretmenler ve elektrik tekniker ya da yüksek teknikerleri kontrol eder (2.3.2). Fan motorlarını besleyen panolar elektrik tesisatının parçası olduğu için bir havalandırma sisteminin kontrolü çoğu zaman iki branşın raporuyla tamamlanır. Birden fazla branş gerektiğinde kriterler ortak raporda sunulup müşterek imzalanabilir ya da her branş kendi kısmının raporunu ayrı düzenleyebilir (1.8).

Projesi olmayan tesisat

Havalandırma ve klima tesisatının periyodik kontrolünde tesisat projesi aranır. Projesi olmayan tesisat için işveren, Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği ve ilgili standartlara uygun proje hazırlatmak zorundadır; kontrol, tesisatın projesine uygunluğu ile fen ve tekniğin gerekleri üzerinden yapılır (2.3.6). Bu şart, yıllar içinde parça parça büyümüş mutfak egzozlarında, sonradan eklenmiş fanlarda ve kiracı değiştikçe yeniden bölünmüş ofis katlarında pratik bir sorun yaratır: kontrolü yapacak kişinin ölçtüğü debiyi karşılaştıracağı bir proje değeri yoktur. Böyle bir tesisatta ilk iş mevcut durumun rölövesini çıkarıp debileri hesapla doğrulayan bir proje hazırlamaktır.

Rapor neleri içerir, uygunsuzluk çıkarsa ne olur?

Kontrol sonunda periyodik kontrol raporu düzenlenir ve ekipman kullanıldığı sürece saklanır (1.6). Raporda genel bilgiler ve kontrol metodu, ekipman bilgileri, test değerleri, kullanılan ölçüm aletlerinin seri numarası ve kalibrasyon bilgileri, muayene kriterleri, kusur açıklamaları ve sonuç-kanaat bölümleri bulunur; yetkili kişinin imzası olmayan rapor geçersizdir (1.7).

• Rapor güvenli kullanımı engelleyen bir kusur bulunduğunu yazıyorsa ekipman kusur giderilene kadar kullanılmaz ve işveren bunu kolayca görülecek bir uyarıyla işaretler. Eksikler giderildikten sonra ikinci kontrol yapılır ve "kullanılabilir" ibareli ikinci rapor düzenlenir (1.9).
• Bakanlığın yayımladığı rapor formatlarında kusurlar hafif ve ağır olarak derecelendirilir. Hafif kusur bir sonraki periyodik kontrolün başlangıcına kadar giderilir; giderilmezse ağır kusur sayılır. Ağır kusurlu ekipman, kusur giderilmeden çalıştırılmaz (1.9.1).
• Ekipmanda yapılan bütün bakım ve onarımlar kayda geçirilir ve kayıtlar ekipmanın kullanım ömrü boyunca saklanır (1.3.4).

Sahada neler ölçülür?

Tablo-3 havalandırma ve klima tesisatı için tek ölçüt koyar: projede belirtilen kriterlere uygunluk. Uygulamada bu, proje değerleriyle sahadaki ölçümlerin karşılaştırılması demektir:

• Menfez ve kanal ağızlarında besleme ve egzoz debileri; mahallerin birbirine göre basınç yönü.
• Fanın dönüş yönü, devri, motor akımı ve titreşimi; kayışlı fanlarda kayış gerginliği ve aşınması.
• Filtrelerin fark basıncı, filtre çerçevelerinin sızdırmazlığı ve değişim kayıtları.
• Klima santralinde batarya yüzeyleri, yoğuşma tavası ve sifon, varsa nemlendirici.
• Ayar ve yangın damperlerinin konumu ve çalışması, kanal bağlantılarında kaçak ve yalıtım hasarı.
• Otomatik kumanda: zaman programı, sensörler ve arıza alarmı. İşyeri yönetmeliği, havalandırmanın durması tehlikeliyse arızayı bildiren bir kontrol sistemi ister.

Basınçlandırma ve duman tahliye sistemlerinde ölçüt yangın yönetmeliğidir: merdivende kapılar kapalıyken basınç farkı, açık kapıda hava hızı, kapı açma kuvveti, fanların yangın alarmından devreye girmesi. Bu ölçümlerin listesi merdiven basınçlandırma yönetmeliği yazısında; sistemlerin kendisi merdiven basınçlandırma sistemi ve duman tahliye sistemi sayfalarında.

Diğer yönetmeliklerdeki kontrol ve bakım yükümlülükleri

2008'de yayımlanan Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği'nin ilk metninde havalandırma ve iklimlendirme sistemlerinin periyodik kontrolüne ilişkin bir fıkra vardı; bu fıkra 2010'da yürürlükten kaldırıldı. Bugün periyodik kontrolün dayanağı İş Ekipmanları Yönetmeliği'dir. Mutfak egzoz kanallarındaki yağ birikiminin temizliği ayrı bir konudur ve yangın riskine bağlanır; temizlik sıklığı baca temizliği yönetmeliği yazısında, uygulama baca ve davlumbaz temizliği sayfasında. Hastanelerdeki test listesi için hastane havalandırma yönetmeliği yazısına bakabilirsiniz.

Kontrole hazırlık

1. Tesisat projesini ve varsa son revizyonunu bulun; proje yoksa rölöve projesi hazırlatın.
2. Bir önceki periyodik kontrol raporunu ve hafif kusur listesini çıkarın; giderilmemiş hafif kusur bu kontrolde ağır kusur sayılır.
3. Bakım, onarım ve filtre değişim kayıtlarını bir dosyada toplayın.
4. Santral, fan ve damperlere erişimi açın; asma tavan servis kapaklarının yerlerini işaretleyin.
5. Fan, motor ve kumanda panolarının etiket bilgilerinin okunur olduğunu kontrol edin.

Kontrolde ölçülen değerlerin bakım tarafındaki karşılığı (filtre değişimi, kayış ve rulman kontrolü, motor akımı, damper ayarı) ve arıza hizmeti havalandırma bakım onarım sayfasında; santral, fan coil ve VRF bakımını tek bir periyot tablosuna bağlayan plan iklimlendirme bakım ipuçları yazısında anlatılıyor. Kontrolde çıkan eksiklerin giderilmesine dair kalemler havalandırma sistemleri fiyatları sayfasında. Kontrol öncesinde tesisatın projeye uygunluğunu birlikte gözden geçirmek için iletişim sayfasından keşif talep edebilirsiniz.