Hücreli Aspiratör Nedir? Mutfak ve Endüstride Kullanımı

Restoran çatılarında, AVM teknik katlarında ve egzoz şaftlarının üst ucunda görülen, bir yanından kanal girip öbür yanından kanal çıkan dikdörtgen sac kutuların çoğu hücreli aspiratördür. Hücreli aspiratör, bir salyangoz (radyal) fanın, motorunun ve tahrik grubunun ses yalıtımlı, servis kapaklı bir kabinin içine yerleştirilmesiyle oluşan fan ünitesidir. Piyasada kabinli fan, kutu tipi fan ya da hücreli fan adlarıyla da anılır. İçindeki fan bildiğimiz salyangoz fandır; ürünü ayıran şey kabinin getirdiği ses yalıtımı, koruma ve servis kolaylığıdır.

"Hücre" neyi anlatır?

"Hücre" kelimesi kabini anlatır. Kabin, köşe profillerinden oluşan bir çerçeve ile bu çerçeveye takılan çift cidarlı panellerden yapılır. Panellerin iki sacı arasında, çoğunlukla taş yünü olan ses ve ısı yalıtım dolgusu bulunur. Klima santrali gövdeleri de aynı panel mantığıyla üretilir; hücreli aspiratörü, ısıtma ve soğutma bataryası olmayan küçük bir santral gövdesi gibi düşünmek yanlış olmaz.

Kabinin içinde neler var?

• Salyangoz fan: Tek ya da çift emişli; geriye eğimli veya öne eğimli çarklı. Fanın çalışma prensibi ve kanat tipleri salyangoz fan nedir yazısında.
• Motor ve tahrik: Kayış-kasnaklı tiplerde motor fan gövdesinin dışında, hava akımından ayrı durur. Direkt akuple tiplerde çark motor milindedir.
• Titreşim takozları: Fan ve motor grubu kabine yaylı ya da kauçuk takozlarla oturur; titreşim panellere ve binaya daha az geçer.
• Esnek bağlantı: Fan ağzı ile kabin ağzı arasında brandalı bir bağlantı bulunur.
• Servis kapakları: Menteşeli ya da kilitli kapaklar; kayış, rulman ve çark kontrolü için açılır.
• Emiş ve atış ağızları: Kanala flanşla bağlanır. Dış ortamda çalışan kabinlerde atış tarafına yağmur koruması ya da panjur eklenir.

Açık salyangoz fan yerine neden hücreli aspiratör?

Aynı debi ve basınçta açık bir salyangoz fan daha ucuzdur. Kabin dört durumda bu farkı karşılar:

1. Ses: Fan gövdesinden ve motordan çevreye yayılan ses yalıtımlı paneller tarafından azaltılır. Fan bir konutun, otelin ya da ofisin çatısında duruyorsa bu çoğu zaman belirleyicidir.
2. Dış ortam: Kabin motoru, kayışı ve rulmanı yağmurdan, güneşten ve tozdan korur; fan çatıda ya da terasta açıkta çalışabilir.
3. Servis: Kapağı açılan bir kabinde kayış gerginliği, rulman sesi ve çark kirliliği yerinde kontrol edilir; fan yerinden sökülmeden bakım yapılır.
4. Güvenlik: Dönen kasnak ve kayış kapalı bir hacimdedir; çatıda çalışan başka ekiplerin dönen parçalara temas riski azalır.

Hücreli aspiratörün kullanıldığı yerler

Mutfak egzozunda hücreli aspiratör

Hücreli aspiratörün en yaygın kullanıldığı yer pişirme alanlarının egzozudur. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik bu hat için üç açık kural koyar: otel, restoran ve kafeterya mutfaklarında pişirme alanı egzozu diğer havalandırma sistemlerinden bağımsız olur; egzoz doğrudan dışarıya ve herhangi bir hava giriş açıklığından en az 5 m uzağa atılır; mutfak egzoz kanallarına yangın damperi konulmaz. Aspiratörün çatıdaki yeri ve atış yönü bu 5 m kuralına göre belirlenir. Bacanın kendisiyle ilgili kurallar restoran baca yönetmeliği yazısında ayrıntılı.

Yağlı havada kayışlı bir aspiratörün motoru hava akımının dışında kalır; motor sargısını yağdan ve ısıdan korumak için bu düzen tercih edilir. Zamanla çarkta ve kabinin içinde yağ birikir: çarktaki yağ balansı bozar, kabin tabanında biriken yağ ise yangın yükü oluşturur. Mutfak aspiratörü bu yüzden temizlik planına davlumbaz ve kanalla birlikte girer; kabinin temizlikte nasıl açıldığı davlumbaz temizliği nasıl yapılır yazısında. Koku şikâyeti olan hatlara eklenen filtre üniteleri elektrostatik filtre sistemi ve karbon koku filtresi sayfalarında anlatılıyor. Filtre eklendiğinde hattın direnci artar; mevcut aspiratörün bu ek direnci karşılayıp karşılamadığı ayrıca kontrol edilir. Mutfak hattının bütünü restoran havalandırma sistemleri sayfasında.

"5000 m³ hücreli aspiratör" talebinde eksik olan bilgi

Hücreli aspiratör çoğu zaman yalnız debiyle istenir: "5000 m³ hücreli aspiratör" gibi. Oysa aynı debi, hattın direncine göre çok farklı bir motor ister. Fanın havaya verdiği güç debi ile basıncın çarpımıdır: Pu [kW] = Q [m³/h] × Δp [Pa] / 3 600 000. Aşağıdaki tabloda 5000 m³/h debi üç farklı hat direnci için hesaplandı. Fan verimi en iyi noktada %65, kayış tahrik verimi AB 327/2011 tüzüğünün ölçüm ekindeki varsayılan değerlerle alındı.

Aynı "5000 m³" ifadesi, hattın direncine göre 0,75 kW'lık bir motoru da 2,2 kW'lık bir motoru da anlatabilir; motor neredeyse üç kat büyür. Tablodaki üst kademeler hesaplanan değere çok yakın olduğu için gerçek seçimde kirli filtre basıncı, soğuk havada kalkış ve fanın gerçek çalışma noktasındaki verimi de kontrol edilir; bu kontroller bir kademe daha büyük motoru gerektirebilir. Davlumbazdan çekilmesi gereken debinin kendisi davlumbaz emiş hesabı ile bulunur. Debi ve hat direnci belli olduktan sonra fan ve motor seçimi fan seçim hesabı aracında yapılabilir.

Hücreli aspiratör ne kadar ses yapar?

Kabin, fan gövdesinden çevreye yayılan sesi azaltır; ama fanın kanal içine verdiği ses kanal boyunca ilerler ve emiş menfezlerinden ya da baca ağzından çıkar. "Sessiz hücreli aspiratör" isteğinin bu yüzden iki ayrı cevabı vardır: kabin yalıtımı çevreye yayılan sesi, kanala takılan susturucu ise kanaldan gelen sesi azaltır. Susturucunun seçimi ve yerleşimi havalandırma susturucusu yazısında.

Kataloglarda iki farklı ses değeri görülür. Ses gücü düzeyi (Lw) fanın kendi özelliğidir ve ortamdan bağımsızdır. Ses basıncı düzeyi (Lp) ise belirli bir mesafede, belirli bir ortamda ölçülen değerdir. İki ürünün dB(A) değerleri karşılaştırılırken hangisinin verildiğine ve ölçüm mesafesine bakılır. Açık alanda, yansıtıcı yüzey yokken mesafe iki katına çıktıkça ses basıncı yaklaşık 6 dB düşer; çatıda aspiratörü en yakın pencereden uzağa almak bu yüzden etkili bir önlemdir.

Duman tahliyesinde hücreli aspiratör

Otopark, bodrum ve atrium duman tahliyesinde kullanılan fanlar, yangın şartında belirli bir sıcaklıkta belirli bir süre çalışacak şekilde test edilip belgelendirilir; Avrupa'da bu fanların ürün standardı EN 12101-3'tür. Görünüşü aynı olsa da belgesiz bir hücreli aspiratör duman tahliye fanının yerine geçmez. Yönetmelik ayrıca duman tahliye ve basınçlandırma fanlarının besleme kablolarının yangına en az 60 dakika dayanıklı olmasını ve jeneratörden beslenmesini ister. SGM-2026/2 fan tebliği de yalnız yangın anında 300 °C ve üzerinde en az bir saat çalışmak üzere tasarlanan fanları verim kurallarının dışında tutar. Sistemin bütünü için duman tahliye sistemi sayfasına, otoparkta kanalsız çözüm için jet fan sistemi nedir yazısına bakabilirsiniz.

Teknik şartnamede ve pozda hücreli aspiratör

Kamu işlerinde ve müteahhit keşiflerinde hücreli aspiratör birim fiyat pozuyla tarif edilir. Poz tarifindeki debi, basınç, motor gücü ve kapsam ifadesi, teklif edilen ürünün teknik föyüyle satır satır karşılaştırılmalıdır; aynı debili iki ürün farklı basınçta olduğu için aynı poza girmeyebilir. Resmî birim fiyat kaynaklarına nasıl bakılacağı mekanik tesisat birim fiyatları sayfasında. Teknik föyde ayrıca fan eğrisi üzerindeki çalışma noktası, motor verim sınıfı, ses gücü düzeyi ve kabin panelinin kalınlığı istenir.

Bakımda bakılanlar

• Kayış gerginliği ve aşınması, kasnakların aynı hizada olması
• Rulman sesi, sıcaklığı ve yağlaması
• Çarkta ve kabin tabanında yağ ya da toz birikimi
• Titreşim takozlarının durumu, esnek bağlantıda yırtık
• Kapak contaları ve kabinin su almaması
• Motor akımı ve dönüş yönü

Periyodik bakım ve arıza onarımı havalandırma bakım onarım kapsamında yapılır. Yeni bir aspiratörün tipine, debisine ve montaj şartlarına göre teklif kalemleri hücreli aspiratör fiyatları sayfasında; keşif talebi için iletişim sayfasını kullanabilirsiniz.