Sığınak Havalandırma Yönetmeliği: Sınıflar ve Hava Miktarı

Sığınak Yönetmeliği'nin havalandırma hükmü, 7 Kasım 2025 tarihli ve 33070 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikle yeniden yazıldı. Kişi başına hava miktarları ve filtre setleri değişiklikten önceki metindekiyle aynı kaldı. Değişen taraf enerji ve kapsamdır: fan için jeneratörün yanına kesintisiz güç kaynağı seçeneği eklendi, resmi, sağlık ve eğitim yapılarındaki sığınaklara en az 24 saat kesintisiz elektrik şartı geldi, alışveriş merkezleri ile ticari otoparkların bodrumları sığınak vasfında yapılmak zorunda. Yönetmeliğin ilk yayımı 25.08.1988 tarihli ve 19910 sayılı Resmî Gazete'dedir; bugün Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı yürütür. Havalandırma hükümleri 8. maddenin (ç) bendinde toplanır; kişi sayısını belirleyen (a) bendi, sığınak aranmayan yapıları sayan 7. madde ve barış zamanı kullanımını düzenleyen 14. madde de sonucu doğrudan etkiler.

8. madde (ç) bendi ne söylüyor?

1. Sığınağa kullanım kapasitesine uygun mekanik havalandırma tesisatı yapılması zorunludur. Pencereyle ya da doğal yolla havalandırma seçeneği yoktur.
2. Barış zamanında dış hava yalnız G4 sınıfı kaba filtreden geçirilerek içeri verilir.
3. Koruma zamanında dış hava, tehdit anında takılmak üzere bekletilen nükleer tip HEPA filtre ya da kum havuzu gibi bir filtreleme sisteminden geçirilir.
4. Tesisatın kullanımı, filtre ve benzeri malzemelerin hazır bekletilmesi, rutin bakım ve tesisatın kullanıma hazır tutulması tesis ya da bina yöneticisinin sorumluluğundadır.

Kapasite sınıfları ve kişi başı hava miktarı

Bentteki tablo sığınakları kişi kapasitesine göre üç sınıfa, filtre setini de yangın tehlike sınıfına göre ikiye ayırır. Değerler en az değerlerdir; yönetmelik hava kalitesini artıran her türlü ilave önlemin tasarımda kullanılabileceğini açıkça yazar.

Kişi başı değer sınıfın tamamına uygulanır, bu yüzden sınıf sınırında toplam hava sıçrar. 50 kişilik bir sığınak için en az 50 × 1,8 = 90 m³/h yeterken 51 kişilik sığınakta 51 × 3 = 153 m³/h gerekir; 150 kişide 450 m³/h olan değer 151 kişide 679,5 m³/h'ye çıkar. Yangın tehlike sınıfı Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'teki düşük, orta ve yüksek tehlike tanımlarından gelir. Sığınak Yönetmeliği bu sınıfın binaya mı çevreye mi bakılarak belirleneceğini ayrıca yazmaz; seçimi mekanik proje müellifi yapar ve gerekçesini projeye yazar.

Kişi sayısı nereden gelir?

Hava miktarı kişi sayısıyla çarpıldığı için hesap mimari projeden başlar. 8. maddenin (a) bendine göre:

• Konutlarda her bağımsız bölüm için bir odalı konutta 2, iki odalıda 3, üç ve daha fazla odalıda 4 kişi alınır.
• Yurt, koğuş, bakımevi, otel ve yataklı sağlık tesislerinde onaylı projedeki yatak sayısı yüzde yirmi artırılır.
• Diğer bina ve tesislerde emsale konu alan 20'ye bölünür. Eğitim tesislerinde atölye, spor, konferans, gösteri ve sergi salonları bu alandan düşülür.
• İl idare kurulunun gerekli gördüğü imalat ve sanayi tesislerinin üretim bölümlerinde bir vardiyada aynı anda çalışan en fazla personel esas alınır; bu sığınaklar 20 m²'den küçük olamaz.
• 5000 ve üzeri seyircili stadyum ve kapalı spor tesislerinde seyirci kapasitesinin en az yüzde üçü alınır.
• Karma kullanımlı yapılarda her kullanım ayrı hesaplanır ve sonuçlar toplanır.

Kişi başına en az net 1 m² sığınak yeri ayrılır; tuvalet, duş ve mutfak nişi bu alana girmez. İç yükseklik net 2,40 m'den az olamaz. Örnek: 24 adet üç odalı daireden oluşan bir konut bloğunda kişi sayısı 24 × 4 = 96'dır. Sığınak 51–150 kişi sınıfına düşer, koruma zamanında en az 96 × 3 = 288 m³/h dış hava gerekir ve net alan en az 96 m² olur. Yönetmelik kişi sayısının ve sığınağa ilişkin bilgilerin mimari ve mekanik tesisat projelerinde gösterilmesini zorunlu tutar.

Enerji: jeneratör, kesintisiz güç kaynağı ve çevirmeli kol

Fanın enerjisi, motor gücüne uygun bir jeneratörden ya da kesintisiz güç kaynağından sağlanır. Jeneratör sığınak alanının dışında, makine dairesi olarak tasarlanan bir yerde durur ve egzozu doğrudan dışarı verilir. Jeneratör devre dışı kaldığında fan, ona bağlı ve insan gücüyle çevrilen bir kolla çalıştırılır; sığınak santrali seçilirken el ile çalışmaya uygun olup olmadığına bu yüzden bakılır. Resmi binalar ile sağlık ve eğitim yapılarındaki sığınaklarda en az 24 saat kesintisiz elektrik sağlayacak tedbirler alınır ve hazır tutulur. Aynı bent her sığınakta iletişim prizine ek olarak uydu telefonu altyapısı ya da acil durum kablosuz bağlantı noktası yapılmasını ve elektronik haberleşme donanımının yılda bir test edilmesini de ister.

Kanal, menfez ve proje onayı

Kanal tasarımı, menfez sayısı ve yerleşimi mekanik tesisat proje müellifi tarafından düzenlenir. Yönetmelik bu düzenlemede TS 3419 "Havalandırma ve İklimlendirme Tesisleri – Projelendirme Kuralları" ile TS 3420 "Havalandırma ve İklimlendirme Tesislerini Yerleştirme Kuralları" standartlarının göz önüne alınmasını ister. 14. maddeye göre sığınak yeri ayrılmadıkça ve gerekli bilgiler mimari, statik ve mekanik tesisat projelerine işlenmedikçe yapı ruhsatı; sığınak yönetmeliğe ve projeye uygun yapılmadıkça da yapı kullanma izni verilmez.

Yönetmeliğin sayı vermediği iki konu projede açıkça yazılmalıdır. Birincisi iç basınçtır: koruma zamanında sığınak dışarıya göre pozitif basınçta tutulur; MMO TESKON 2005 bildirisinde bu değer 50 Pa olarak alınır. Normal kapılarda bu basıncı korumak için gereken hava kişi debisini kolayca aşar, bu yüzden gaz sızdırmaz kapı seçimi havalandırma projesinin de konusudur. İkincisi barış zamanı debisidir; yönetmelik barış zamanı için yalnız filtreyi tanımlar, miktar vermez. Sığınak barışta otopark ya da depo gibi başka bir amaçla kullanılıyorsa o kullanımın havalandırma ihtiyacı esas alınır.

Kişi sayısından koruma debisine, filtrelerin kirli basıncından fan seçimine kadar ön boyutlandırma sığınak havalandırma hesabı sayfasında yapılabilir.

2025 değişikliğiyle sığınak aranan ve aranmayan yapılar

7. maddenin yeni hâline göre şu yapılarda sığınak yapma zorunluluğu aranmaz:

• 10'dan az bağımsız bölümü olan, yalnız konut kullanımlı yapılar,
• Emsale konu alanı 1500 m²'den az konut dışı yapılar ve 1000 m²'den az resmi binalar,
• Toplam yatağı 50 ve daha az olan konaklama tesisleri; 25 ve daha az yataklı bakımevleri ve yataklı sağlık tesisleri,
• Emsale konu alanı 2000 m²'den az imalat ve sanayi tesisleri ile başka kullanım içermeyen tarım ve hayvancılık yapıları,
• Yerüstü otopark yapıları, pazar yerleri, depo, antrepo, akaryakıt ve LPG istasyonları, 5000 kişiden az seyircili spor tesisleri.

Yeni yapılacak 5000 ve üzeri seyircili stadyum ve kapalı spor tesislerinde ise sığınak aranır. Havalandırma işini en çok büyüten hüküm 10. maddededir: alışveriş merkezleri ile bölge, genel ve ticari otoparkların zemin altındaki bodrum otopark alanları sığınak vasfında projelendirilir ve yapılır. Bu yapılarda aynı hacimde iki rejim çalışır: barışta otopark havalandırması ve duman tahliyesi, koruma zamanında kişi başı debi ve filtreli besleme. Mevcut AVM ve otoparklardaki eksiklerin 31 Aralık 2028'e kadar giderilmesi gerekir (Geçici Madde 3). Otopark tarafının kuralları otopark havalandırma yönetmeliği yazısında, uygulaması otopark havalandırma sistemleri sayfasında.

7 Kasım 2025'ten önce ruhsat başvurusu yapılmış yapılar gibi Geçici Madde 2'de sayılan durumlarda, talep edilirse eski 7. madde uygulanır.

100 m²'yi aşan sığınakta duman tahliye

Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'in 59. maddesi 100 m²'den büyük sığınaklarda yönetmeliğin duman kontrol kısmına uygun bir duman tahliye sistemi ve en az iki çıkış ister; algılama, uyarı ve söndürme sistemi zorunlu olan binaların sığınaklarında bu sistemler de kurulur. Sığınak Yönetmeliği de tuvalet, duş ve mutfak nişi hariç net alanı 100 m²'yi aşan sığınakta iki çıkış ister. Duman tahliye fanı sığınak havalandırma fanından ayrı düşünülür; havalandırma tesisatı duman kontrolünde de kullanılacaksa mekanik duman kontrol sistemi için öngörülen bütün şartlar bu tesisat için de aranır (BYKHY 87/1). Ayrıntılar duman tahliye yönetmeliği yazısında, uygulama duman tahliye sistemi sayfasında.

Mevcut sığınaklar: kontrol takvimi ve form

Geçici Madde 4 iki grup tanımlar. Kamuya ait resmi binalardaki sığınaklar ile kamusal hizmet yürüten özel eğitim ve özel sağlık binalarındaki sığınakların eksikleri derhal giderilir ve kullanıma hazır sığınak listesi Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığına iletilir. Diğer binalardaki sığınaklar 7 Kasım 2025'ten itibaren en geç bir yıl içinde ilgili idarece kontrol edilir; yapısal olmayan eksikleri gidermek için bina yönetimine en fazla bir yıl süre verilir. Kontrolde yönetmeliğin ekindeki Sığınak Kontrol Formu kullanılır. Formun havalandırmaya ilişkin soruları şunlardır:

• Mekanik havalandırma sağlanmış mı?
• Koruma ve barış zamanlarına göre uygun havalandırma filtresi var mı?
• Kişi başına düşen havalandırma standartlarına uyulmuş mu?
• Jeneratör ya da kesintisiz güç kaynağı mevcut mu?
• Jeneratörün egzozu sığınak mahallinden ayrılmış mı?
• Jeneratör insan gücüyle de çalıştırılabilecek nitelikte mi?

Sığınak barışta, kat malikleri kurulunun beşte dört kararıyla ortak alan kapsamında başka bir amaçla kullanılabilir; ancak sığınağın işlevini engelleyen geçici ya da kalıcı imalat yapılamaz ve sığınak özellikleri kaybedilemez (14. madde). Depo olarak kullanılan sığınaklarda havalandırma tesisatı kolayca işlevini yitirir: sökülen santral, yerinden çıkarılmış filtre kutuları ya da raflarla kapatılmış menfezler kontrol formunda doğrudan eksik olarak görünür.

Teklif ve uygulama

Santral, filtre seti, kanal, jeneratör ya da kesintisiz güç kaynağı bağlantısı ve duman tahliye kalemlerinin nasıl fiyatlandığı sığınak havalandırma fiyatları sayfasında; proje, montaj ve devreye alma kapsamı sığınak havalandırma sistemleri sayfasında. Kanal imalatı için hava kanalı imalatı sayfasına bakabilir, mevcut sığınağınızı kontrol formuna hazırlamak için iletişim sayfasından keşif isteyebilirsiniz.