Klima Montajı Nasıl Yapılır? Vakumlama ve Elektrik Bağlantısı

Klima montajı hakkında en çok sorulan üç soru şunlardır: montaj kaç saat sürer, vakumlama neden yapılır ve elektrik bağlantısını kim yapar. Üçünün cevabı da montajın iş sırasında saklıdır. Bu yazıda duvar tipi split klimanın montajını, iç ünitenin yerinin belirlenmesinden gazın açılıp cihazın teslim edilmesine kadar anlatıyoruz. Sonda kaset ve kanal tipi iç ünitelerle VRF sistemlerde nelerin değiştiğine değiniyoruz.

Montajın sırası

1. İç ve dış ünitenin yerinin seçilmesi
2. Montaj plakasının sabitlenmesi ve duvar deliğinin açılması
3. Bakır boru, ara kablo ve drenaj demetinin hazırlanması
4. Dış ünite konsolunun kurulması
5. Boruların kesilmesi, havşalanması ve tork anahtarıyla bağlanması
6. Elektrik ve kumanda bağlantısı
7. Sızdırmazlık kontrolü ve vakumlama
8. Gazın açılması, gerekiyorsa ek şarj
9. Çalıştırma, drenaj testi ve teslim

İç ve dış ünitenin yeri

İç ünite odanın havasını dolaştırabileceği, üflediği havanın doğrudan yatağa ya da çalışma masasına inmeyeceği bir duvara konur. Tavanla ve yan duvarlarla arasında üretici kılavuzunda yazan boşluk bırakılır; tavana yapıştırılan ünite rahat emiş yapamaz. Drenaj hortumunun dışarıya ya da bir pis su hattına sürekli eğimle ulaşabileceği duvar seçilir.

Dış ünite hava alabileceği ve attığı sıcak havanın geri dönmeyeceği bir yere konur. Kapalı balkon, dar ışıklık ya da önü kapatılmış niş, ünitenin kendi sıcak havasını tekrar emmesine yol açar; cihaz yüksek basınçta çalışır, verim düşer, arıza riski artar. Ünite servis için ulaşılabilir olmalı, yoğuşma ve defrost suyu yaya yoluna ya da alt kattaki balkona akmamalıdır. Apartmanlarda dış cephe ortak alan sayıldığından yönetim planı ve kat malikleri kurulu kararı önceden kontrol edilir.

İki ünite arasındaki boru boyu ve kot farkı da yer seçiminin parçasıdır. Her modelin kılavuzunda izin verilen en uzun boru boyu, en büyük kot farkı ve fabrikada doldurulan gazın yettiği boru boyu yazılıdır. Bu son değer aşılırsa ek gaz şarjı gerekir.

Montaj plakası ve duvar deliği

Montaj plakası terazi ile duvara sabitlenir; bazı modeller drenaj tarafına çok hafif eğim ister, kılavuz esastır. Boru geçişi için duvar karotla delinir. Delik dışarı doğru hafif eğimli açılır ki yağmur suyu içeri yürümesin, drenaj suyu dışarı aksın. Delik çapı boru demetinin rahat geçeceği ölçüde seçilir; duvar tipi split klimalarda yaygın ölçü 65–70 mm civarındadır. Deliğe koruyucu kovan konur. Delmeden önce duvarda elektrik ve su tesisatı olup olmadığı kontrol edilir. Betonarme perdede donatı kesmek taşıyıcı sistemi ilgilendiren ayrı bir konudur ve yapı sahibinin onayı olmadan yapılmaz.

Boru, kablo ve drenaj demeti

Split klimada iç ve dış ünite arasında iki bakır boru (sıvı hattı ve gaz hattı), bir ara kablo ve bir drenaj hortumu bulunur. İki bakır boru ayrı ayrı izole edilir; tek izolasyon içinde birbirine değen borular arasında ısı alışverişi olur ve gaz hattının yüzeyi terler. Drenaj hortumu demetin en altında tutulur, demet bantla sarılır. Borular bükme yayı ya da bükme aletiyle bükülür; ezilen ya da kıvrılan boru akışı kısar.

Dış ünite konsolu

Konsol, ünitenin ağırlığını ve rüzgâr yükünü taşıyacak ankrajlarla duvara sabitlenir; konsol ile ünite arasına titreşim takozu konur ve ünite terazide oturtulur. Dış cephede yüksekte yapılan montaj yüksekte çalışma işidir: emniyet kemeri, yaşam hattı ya da platform kullanılır, aşağıdaki geçiş alanı güvenliğe alınır.

Boru havşası ve sıkma torku

Split klimada bakır borular ünitelere çoğunlukla havşalı (flare) rakorla bağlanır. Gaz kaçaklarının büyük kısmı bu bağlantıdan başladığı için montajın en kritik mekanik noktasıdır:

• Boru testereyle değil, boru kesiciyle dik kesilir.
• Ağızdaki çapak, boru ağzı aşağı bakacak şekilde alınır ki talaş borunun içine düşmesin.
• Rakor somunu boruya havşadan önce geçirilir.
• Havşa aletiyle düzgün, çatlaksız ve doğru ölçüde havşa açılır; yüzey gözle kontrol edilir.
• Somun önce elle oturtulur, sonra tork anahtarıyla kılavuzdaki değere sıkılır. Fazla sıkılan somun havşayı çatlatır, az sıkılan somun kaçırır.

Tablodaki aralıklar yaygın kılavuz değerleridir; uygulanacak tork cihazın kendi montaj kılavuzundan alınır.

Klima montajında elektrik bağlantısını kim yapar?

Klima montajında iki ayrı elektrik işi vardır ve sorumluluk buna göre ayrılır:

• Cihazın kendi bağlantısı: İç ve dış ünite arasındaki ara kablo ile kumanda ve haberleşme bağlantıları klemens şemasına göre montaj ekibi tarafından yapılır. Yanlış klemense bağlanan haberleşme kablosu cihazın hata vermesine, faz ile nötrün karışması elektronik kartın yanmasına yol açabilir.
• Besleme hattı: Klimanın beslendiği linye, sigorta ve kaçak akım koruması bina elektrik tesisatının parçasıdır. Hattın kesiti ve sigorta değeri cihaz kılavuzundaki değere uygun olmalı, topraklama bulunmalıdır. Yeni linye çekilmesi ya da pano değişikliği gerekiyorsa bu işi yetkili elektrik tesisatçısı yapar.

Montaj ekibi mevcut hattın klimayı taşıyıp taşımadığını keşifte kontrol eder. Uzatma kablosuyla ya da başka cihazlarla paylaşılan zayıf bir hattan beslenen klima, kalkış anında gerilim düşümüne ve sigorta atmasına neden olur.

Klima montajında vakumlama nedir?

Bakır borular ve iç ünite serpantini montaj sırasında havayla ve havadaki nemle doludur. Vakumlama, gaz açılmadan önce bu hava ve nemin vakum pompasıyla sistemden çekilmesidir. Pompa, manifold ve vakum ölçer üzerinden dış ünitenin servis portuna bağlanır ve hat derin vakuma indirilir.

Vakumlamanın atlanmaması gerektiği soğutma devresinin kimyasından gelir:

• Nem: R32 ve R410A kullanan cihazlardaki kompresör yağı (POE ya da PVE tipi) nemi çeker. Nemli yağ asitleşir ve kompresör sargısının yalıtımını, yatakları zamanla bozar.
• Donma ve tıkanma: Devredeki nem genleşme elemanında donarak akışı kesebilir; cihaz aralıklı soğutur.
• Yoğuşmayan gaz: Devrede kalan hava yoğuşmaz ve kondenserde yer kaplar; basma basıncı yükselir, verim düşer, kompresör ısınır.

İyi uygulamada önce bağlantılar azotla basınçlandırılarak sızdırmazlık kontrol edilir. Sonra vakum yapılır; hedef genellikle 500 mikron (yaklaşık 0,67 mbar) ve altıdır. Pompa kapatıldıktan sonra vakum ölçerdeki değer bir süre izlenir: değer sürekli atmosfere doğru tırmanıyorsa kaçak vardır, belli bir noktada durup sabitleniyorsa devrede hâlâ nem vardır. Vakum süresi boru boyuna, pompa kapasitesine ve hortumların durumuna bağlıdır; montajda kısaltılacak kalem değildir.

Vakumsuz klima montajı denen yöntemde dış ünitedeki gazın bir kısmı hatta salınarak havanın itildiği varsayılır. Bu yöntem nemi almaz, havanın bir kısmını devrede bırakır ve soğutucu akışkanı atmosfere salar. Yanıcılık sınıfı A2L olan R32 ile çalışan cihazlarda ayrıca güvenlik riski taşır. Florlu sera gazlarına ilişkin mevzuat da soğutucu akışkanın kasıtlı olarak atmosfere salınmasına izin vermez.

Gaz açma ve ek şarj

Vakum ölçerdeki değer tutunca manifold kapatılır ve dış ünitenin servis vanaları alyan anahtarıyla tam açılır; böylece fabrikada dış üniteye doldurulmuş gaz devreye yayılır. Vana kapakları yerine takılıp sıkılır; kapaklar da sızdırmazlığın parçasıdır. Boru boyu ön şarjın yettiği boyu aşıyorsa eksik gaz, kılavuzdaki metre başına miktara göre şarj terazisiyle ağırlık üzerinden eklenir. Manometreye bakarak gaz basmak ölçüsüz bir yöntemdir; doğru şarj ağırlıkla yapılır. Soğutucu akışkanla çalışan personelin florlu sera gazları mevzuatı kapsamında sertifikalı olması gerekir.

Çalıştırma ve teslim

• Bağlantılar elektronik kaçak dedektörüyle ya da köpükle kontrol edilir.
• Cihaz soğutma modunda çalıştırılır; iç ünitenin emiş ve üfleme havası arasındaki sıcaklık farkı, dış ünitenin sesi ve servis portundaki basınç izlenir.
• İç ünitenin drenaj tavasına su dökülerek suyun hortumdan kesintisiz aktığı görülür.
• Kumanda, zamanlayıcı ve mod geçişleri denenir.
• Kullanıcıya filtre temizliği gösterilir; garanti kaydı için gerekiyorsa montaj bilgileri iletilir.

Klima montajı kaç saat sürer?

Duvar tipi tek bir split klimada boru boyu kısa ve iki ünite arasında tek duvar varsa montaj çoğunlukla birkaç saat içinde tamamlanır. Süreyi uzatan durumlar şunlardır: dış ünitenin yüksek cephede ya da çatıda olması, uzun ve gizlenecek boru güzergâhı, betonarme duvar delimi, yeni elektrik hattı ihtiyacı ve ek gaz şarjı. Vakum aşaması süreyi kısaltmak için atlanabilecek bir adım değildir; sürenin en sabit kalan parçası odur.

Montaj için gerekli malzemeler ve aletler

Kaset, kanal tipi ve VRF sistemlerde farklar

Kaset, kanal tipi ve tavan tipi iç ünitelerde temel sıra aynıdır ama birkaç iş eklenir. Üniteler tavana askı rotlarıyla asılıp terazilenir; drenaj için çoğu modelde yoğuşma pompası bulunur ve drenaj hattı eğimle bina pis su sistemine bağlanır. Kanal tipi iç ünitede ayrıca hava kanalları, plenum ve menfezler monte edilir; asma tavan içinde kanal tipi iç ünite ve motorlu damperle yapılmış bir uygulama ofis katında kanal tipi iç ünite sayfasında görülebilir. Uzun boru hatlarında havşa yerine sert lehim tercih edilir ve lehim sırasında borunun içinden azot geçirilir ki boru içi oksitlenmesin.

Çok sayıda iç üniteyi tek dış ünite grubuna bağlayan VRF sistemlerde boru çapları ve joint seçimi hesapla yapılır; montaj, basınç testi ve devreye alma ayrı bir disiplindir (VRF klima montajı nasıl yapılır, VRF kapasite ve boru çapı hesabı). Bir iş hanında yapılan klima uygulaması Beyoğlu İş Hanı klima sayfasında.

Montajdan sonra

Doğru yapılmış montaj cihazın ömrünün başlangıcıdır; sonrası düzenli filtre temizliği ve periyodik bakımdır. Bakım aralıkları klima bakımı kaç yılda bir yapılır yazısında anlatılıyor. Split, kaset ve kanal tipi klimaların montajı, söküp takılması ve periyodik bakımı klima montajı ve bakımı hizmetimizin kapsamındadır; büyük binalarda VRF klima sistemleri ayrıca ele alınır. Boru metresi, konsol, delik ve ek gaz gibi montaj kalemlerinin nasıl fiyatlandığı klima montajı ve bakımı fiyatları sayfasında. Cihaz modeli, kat ve boru güzergâhı bilgisiyle iletişim sayfasından montaj talebi bırakabilirsiniz.

Split klima montajı nasıl yapılır: ön tesisat ve eski boru

Yeni yapılan ya da tadilattaki mekânlarda montaj iki aşamaya ayrılır. Kaba işler sırasında bakır borular, drenaj hattı ve ara kablo duvar ya da asma tavan içinden çekilir; boru uçları kapatılır, hat kuru azotla basınçlandırılır ve basınç değeri uçlara yazılarak bırakılır. Cihaz montajı günü bu basınç yeniden okunur; düşmüşse sıva altında kalmış bir kaçak vardır ve cihaz bağlanmadan bulunur. Drenaj hattının eğimi de sıvadan önce kontrol edilir, çünkü kapandıktan sonra düzeltilemez.

Eski cihazın yerine yenisi takılırken mevcut boru ancak çapı yeni cihazın kılavuzundaki çapla aynıysa, et kalınlığı yeni akışkanın çalışma basıncına uygunsa ve iç yüzeyi temizse kullanılır. R22'li eski sistemlerden kalan mineral yağ, R410A ve R32 cihazlarının yağıyla uyumlu değildir; böyle bir hat yıkanmadan bağlanmaz ve havşalar her durumda yeniden açılır. Üreticinin boru yeniden kullanımına izin vermediği modellerde yeni hat çekilir.

Teslim alırken klima montajı nasıl olmalı?

• Dış cephedeki boru demeti düzgün sabitlenmiş, izolasyonu kesintisiz ve güneşe karşı korunmuş olmalı.
• Drenaj hortumunun ucu görülebilir bir noktaya ya da sifonlu pis su hattına bağlanmış olmalı.
• Dış ünite terazide, önü açık ve servis vanası kapakları takılı olmalı.
• Ek gaz verildiyse miktarı etikete yazılmış, vakum değeri ve ilk çalışmadaki ölçümler kullanıcıya yazılı bırakılmış olmalı.

Ticari mekânda klimanın elektriği: güç, faz ve koruma

Mağaza, ofis ve restoranlarda klima montajı elektrik bağlantısı kim yapar sorusu, cihaz sayısı arttıkça tek bir ustanın işi olmaktan çıkar. Önce işletmenin elektrik aboneliğindeki sözleşme gücü ve kat panosundaki boş kapasite kontrol edilir; birden fazla salon tipi ya da trifaze dış ünite bağlanacaksa yükler fazlara dengeli dağıtılır ve değişiklik binanın elektrik projesine işlenir. Bu kararlar elektrik tesisatından sorumlu yetkili kişinin işidir; montaj ekibi her cihazın kılavuzdaki güç, akım ve sigorta değerlerini keşif notuyla birlikte ona verir.

Klima elektrik montajı nasıl yapılır?

• Panodaki sigorta kapatılır, kilitlenir ve üzerinde çalışma yapıldığını gösteren etiket asılır.
• Panodan cihaza kılavuzdaki kesitte ayrı bir linye çekilir; kılavuz istiyorsa uygun tipte kaçak akım koruması eklenir.
• Besleme, modele göre iç ya da dış üniteye girer; ara kablonun damar sayısı ve klemens numaraları bağlantı şemasından okunur, çok telli damar uçlarına yüksük takılır.
• Enerji verilmeden önce topraklama sürekliliği ve kablo yalıtımı ölçülür; enerji verildikten sonra klemenste gerilim, kompresör çalışırken hat akımı ölçülüp montaj kaydına yazılır.
• Dış ortamda kalan kablo güneşe dayanıklı kılıf ya da kablo kanalı içinde taşınır.

Vakum ölçümü ve gaz toplama: montajda atlanan ayrıntılar

Klima montajı vakumlama nedir, vakum değeri nereden okunur?

Vakumlama tesisattaki hava ve nemin çekilmesidir; işin kalitesini ise ölçümün nereden alındığı belirler. Vakum ölçer pompanın yanına değil, tesisat tarafına, mümkünse servis portuna en yakın noktaya bağlanır; pompanın yanındaki ölçer, hortum direnci yüzünden tesisattaki vakumu olduğundan iyi gösterir. Servis portundaki supap iğnesinin özel aparatla çıkarılması ve kısa, geniş çaplı hortum süreyi kısaltır. Pompanın yağı nem aldıkça pompa derin vakuma inemez; yağ her işten önce kontrol edilir. Yağmur almış ya da uzun süre açık kalmış borularda vakum, arada kuru azotla süpürülerek birkaç kez tekrarlanır.

Klima montajı gaz açma ve söküm öncesi gaz toplama

Gaz açıldıktan sonra manifold hortumu sökülürken hortumda kalan akışkan, düşük kayıplı bağlantı parçasıyla en aza indirilir. Taşınacak bir cihazda işlem tersine yapılır: cihaz soğutmada çalışırken önce sıvı hattı vanası kapatılır, emme basıncı sıfıra yaklaşınca gaz hattı vanası kapatılıp cihaz durdurulur. Üreticiler kompresör çalışırken boru bağlantısının sökülmemesi konusunda uyarır; devreye hava emilirse basınç anormal yükselir ve kompresör ile boru hasar görebilir. Kaçağı olan ya da kompresörü çalışmayan cihazda gaz toplanamaz; akışkan geri kazanım cihazıyla tüpe alınır.